Artikel 195 Faillissementswet (195 FW)

Een faillissement eindigt zelden met schuldeisers die volledig zijn betaald. Artikel 195 Fw regelt wat er daarna met het onbetaalde deel gebeurt: zodra de slotuitdelingslijst verbindend is geworden, mag iedere schuldeiser voor zijn restvordering weer zelf verhaal zoeken op het vermogen van de schuldenaar. De schuld verdwijnt dus niet met het faillissement; alleen de collectieve afwikkeling door de curator houdt op.

Waarom het verhaalsrecht terugkomt

Zolang het faillissement loopt, kan een schuldeiser zonder eigen uitwinningsrecht niet voor zichzelf beslag leggen en uitwinnen. Het is de curator die de boedel — het vermogen dat onder het faillissement valt — onder zich heeft en verzilvert, om wat dat oplevert uit te keren volgens de rangorde die de wet kent. Die blokkade bestaat om te voorkomen dat de snelste schuldeiser alles meeneemt. Is de vereffening klaar, dan vervalt de reden voor de blokkade en krijgt zo'n schuldeiser zijn gewone bevoegdheden terug. Voor pand- en hypotheekhouders ligt dat anders: zij mogen tijdens het faillissement gewoon tot uitwinning overgaan (artikel 57 Fw), en wie een zaak onder zich houdt kan onder voorwaarden uiteindelijk ook zelf verkopen (artikel 60 Fw). Wordt de slotuitdelingslijst verbindend, dan valt er bij hen dus niets te herleven: hun bevoegdheid is nooit weg geweest.

Vanaf welk moment

Het scharnierpunt is het verbindend worden van de slotuitdelingslijst. Op dat moment eindigt het faillissement ook (artikel 193 Fw). Het verhaalsrecht herleeft van rechtswege: daarvoor is geen aparte beslissing van de rechtbank of van de rechter-commissaris nodig, en de schuldeiser hoeft niets aan te vragen. Het herleefde recht gaat alleen over het stuk dat onbetaald bleef; wat al uit de boedel is uitgekeerd, telt definitief mee als betaling.

Wat dit betekent voor een natuurlijke persoon

Voor een ondernemer met een eenmanszaak of een vennoot in een vennootschap onder firma is dit de zwaarste bepaling van de hele afwikkeling. Hij komt uit zijn faillissement met een restschuld die opnieuw geïnd kan worden, bijvoorbeeld met beslag op loon, op de bankrekening of op goederen. Twee routes kunnen dat doorbreken: een akkoord dat door de rechtbank is bekrachtigd, en de wettelijke schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen, die kan eindigen met een schone lei.

Bij een rechtspersoon ligt het anders

Gaat een besloten vennootschap of een stichting failliet, dan is er na de vereffening meestal niets meer om verhaal op te nemen; volgens het Burgerlijk Wetboek houdt een rechtspersoon zonder baten op te bestaan. Het herleefde executierecht heeft dan weinig praktische betekenis. Dat verandert alleen als er later toch nog een bate opduikt, want dan kan de afwikkeling worden hervat (artikel 194 Fw).

Een voorbeeld. Een leverancier heeft zijn vordering laten verifiëren en krijgt bij de slotuitdeling maar een fractie daarvan uitbetaald. Zijn afnemer dreef de zaak als eenmanszaak en vindt na het faillissement werk in loondienst. Zodra de slotuitdelingslijst verbindend is, kan de leverancier voor het onbetaalde deel weer een deurwaarder inschakelen, mits hij daarvoor een titel heeft.

In de praktijk

• Schuldeiser: is je vordering op de verificatievergadering erkend, dan staat zij daarmee tegenover de schuldenaar vast en kun je terugvallen op het proces-verbaal van die vergadering; ben je niet opgekomen of heeft de gefailleerde je vordering betwist, dan moet je alsnog zelf een titel halen.
• Ondernemer: ga ervan uit dat het einde van het faillissement niet het einde van de schulden is, en bespreek tijdig of de schuldsaneringsregeling of een akkoord voor jou een reële route is.

Wie na afloop van een faillissement met restschulden achterblijft en er zelf niet uitkomt, kan bij de gemeente terecht voor schuldhulpverlening. Die weg staat ook open als een aanvraag voor de schuldsaneringsregeling nog moet worden voorbereid.