Artikel 20 Faillissementswet (20 FW)

Wat er tot de failliete boedel behoort

Het faillissement omvat het gehele vermogen van de schuldenaar ten tijde van de faillietverklaring, alsmede hetgeen hij gedurende het faillissement verwerft.

Toelichting

Dit artikel bakent af waarop het faillissement betrekking heeft. Het faillissement omvat het gehele vermogen van de schuldenaar op het moment van de faillietverklaring, en daarnaast alles wat hij tijdens het faillissement nog verkrijgt. Dat samengestelde vermogen heet de boedel: het geheel dat de curator beheert en straks onder de schuldeisers verdeelt.

Alles, tenzij de wet anders zegt

Het uitgangspunt is ruim. Bankrekeningen, voorraad, machines, een woning, aandelen en vorderingen op klanten: dat alles hoort er in beginsel bij. Een aantal uitzonderingen benoemt de wet zelf, vooral in artikel 21 Fw en artikel 22a Fw. Zij voorkomen dat een gefailleerde zonder bed, kleren of huisdier achterblijft, en zij beschermen bepaalde aanspraken uit een levensverzekering. Een auteursrecht waarop geen beslag mogelijk is, telt op grond van artikel 21 Fw evenmin mee: dat is het recht van de maker zelf, en na zijn overlijden ook het recht dat een erfgenaam of legataris heeft verkregen op werk dat nog niet openbaar is gemaakt.

Twee momenten

De wettekst noemt twee tijdstippen. Het eerste is de faillietverklaring: wat de schuldenaar op dat moment heeft, valt in de boedel. Het tweede is de hele duur van het faillissement: wat hij in die periode nog verkrijgt, komt erbij. De boedel ligt dus niet vast op de dag van de uitspraak, maar kan tijdens het faillissement nog groeien.

Ook wat er later bij komt

Krijgt de gefailleerde terwijl zijn faillissement loopt een erfenis, wint hij een prijs of ontvangt hij een nabetaling, dan brengt de curator ook dat onder de boedel, en daarmee komt het de schuldeisers ten goede. Voor inkomen uit persoonlijke arbeid geldt een nuance: artikel 21 Fw bepaalt dat de rechter-commissaris kan vaststellen dat en in hoeverre dat buiten de boedel blijft, zodat de gefailleerde kan leven.

Wie erover gaat

Vanaf de faillietverklaring beheert de curator de boedel; de schuldenaar verliest het beheer en de beschikking, wat artikel 23 Fw met zoveel woorden bepaalt. De curator maakt de goederen te gelde, int vorderingen en houdt de opbrengst bij elkaar. De rechter-commissaris houdt daar toezicht op en moet voor de belangrijke stappen toestemming geven.

Een voorbeeld

Een gefailleerde erft acht maanden na de faillietverklaring een klein bedrag van een tante. Dat bedrag valt in de boedel en gaat naar de schuldeisers. Zijn koophuis valt daar ook in; heeft de bank een hypotheekrecht, dan kan zij zich daarop verhalen en komt alleen een eventuele overwaarde de boedel ten goede. Goederen die de wet in artikel 21 Fw uitzondert, zoals zijn bed en kleding, blijven buiten de boedel.

In de praktijk

Een melding aan de curator van alles wat de gefailleerde ontvangt, ook als het mogelijk niet meetelt, stelt de curator in staat te beoordelen of het in de boedel valt. Het achterhouden van vermogen kan gevolgen hebben voor de afwikkeling van het faillissement en voor een later verzoek om toepassing van de schuldsaneringsregeling.

Voor schuldeisers is dit artikel de grondslag van hun verhaal: alles wat er is, komt in één pot. Hoe die pot wordt verdeeld, hangt af van de rangorde en van eventuele zekerheidsrechten; een pandhouder of hypotheekhouder heeft een sterkere positie dan een gewone schuldeiser.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Valt smartengeld in de failliete boedel?

Hoge Raad · 2002-11-22 · ECLI:NL:HR:2002:AE8474

Een gefailleerde die een vergoeding voor immateriele schade had gekregen, wilde dat geld buiten zijn faillissement houden omdat het zo persoonlijk van aard was. De Hoge Raad wees dat af: het faillissement omvat het hele vermogen van de schuldenaar, en zodra een vergoeding voor smart is uitgekeerd valt zij in dat vermogen. De uitzonderingen op die hoofdregel staan in de wet en moeten strikt worden uitgelegd, beperkt tot precies het vermogensbestanddeel waarop zij zien; redelijkheid en billijkheid leveren geen extra uitzondering op.
Mag een contract een recht laten vervallen bij faillissement?

Hoge Raad · 2013-04-12 · ECLI:NL:HR:2013:BY9087

Een tussenpersoon in consumentenkredieten, Megapool, had recht op doorlopende provisie voor klanten die zij had aangebracht. In het contract stond dat dat recht verviel zodra de overeenkomst eindigde, onder meer bij faillissement. De Hoge Raad oordeelde dat zo'n beding een onaanvaardbare inbreuk kan opleveren op de regel dat het faillissement het hele vermogen omvat, en dan nietig kan zijn: de boedel wordt dan alleen door het faillissement een bate onthouden waarvoor al was gepresteerd. In dit geval ging het daar niet om, omdat de provisie ook een tegenprestatie vormde voor werk dat door het faillissement wegviel.
Wat beschermen de artikelen 20, 23 en 24 Fw samen?

Hoge Raad · 2022-01-28 · ECLI:NL:HR:2022:80

Na de faillietverklaring werd nog een schuldeiser betaald van een bankrekening die al een debetsaldo had. De Hoge Raad oordeelde dat de curator op grond van artikel 23 slechts kan terugvorderen wat na het intreden van het faillissement is betaald voor zover die betaling leidt tot vermindering van het actief of vermeerdering van het passief van de boedel. Was de rekening al rood en is de boedel niet gebaat, dan bieden het fixatiebeginsel en artikel 23 geen grondslag voor terugvordering, en is er ook geen ontoelaatbare doorbreking van de gelijkheid van schuldeisers.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst