Artikel 223b Faillissementswet (223b FW)

Soms komt een bewindvoerder er niet uit. De boekhouding klopt niet, een bestuurder geeft ontwijkende antwoorden of het is onduidelijk waar een partij goederen is gebleven. Dit artikel geeft hem een instrument: hij kan de rechter-commissaris vragen getuigen te horen of deskundigen onderzoek te laten doen, zodat de omstandigheden rond de surseance helder worden.

Wie het in gang zet

Het initiatief ligt bij de bewindvoerders. Zij verzoeken de rechter-commissaris om een verhoor of een onderzoek; de rechter-commissaris beslist en voert het verhoor zelf. Een schuldeiser kan dus niet rechtstreeks een getuigenverhoor afdwingen, maar wel bij de bewindvoerder aandringen op onderzoek als hij aanwijzingen heeft dat er iets niet klopt.

Hoe het verhoor verloopt

Getuigen worden namens de rechter-commissaris bij exploot opgeroepen; een deurwaarder bezorgt de oproep dus. Voor het verloop van het verhoor sluit de wet aan bij het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, de wet die het gewone burgerlijke procesrecht regelt: artikel 177 Rv is van overeenkomstige toepassing. Verschijnt een getuige niet, of weigert hij de eed af te leggen of te verklaren, dan gelden de dwangmiddelen uit de artikelen van dat wetboek die het tweede lid opsomt.

Een getuige die is opgeroepen, moet dus komen. Dat geldt niet alleen voor de schuldenaar en zijn medewerkers, maar ook voor externe betrokkenen zoals een boekhouder, een adviseur of een handelspartner die weet hoe een transactie is verlopen.

Wie mag zwijgen

De wet maakt in het derde lid een uitzondering voor de naaste familiekring van de schuldenaar. Zij kunnen zich verschonen van het geven van getuigenis, wat betekent dat zij wel mogen verklaren maar niet hoeven. De familiekring bestaat uit:

• De partner: de echtgenoot of gewezen echtgenoot, en degene met wie de schuldenaar een geregistreerd partnerschap is of was aangegaan.
• De kinderen en verdere afkomelingen van de schuldenaar.
• De ouders en grootouders van de schuldenaar.

Wie niet in dit rijtje staat, zoals een broer, zus, neef of schoonfamilielid, kan zich op deze bepaling niet beroepen.

Het onderzoek door deskundigen

In plaats van of naast een verhoor kan de rechter-commissaris een onderzoek van deskundigen bevelen. Dat is de aangewezen weg als de vragen technisch zijn: de waarde van een voorraad, de betrouwbaarheid van een administratie, de haalbaarheid van een prognose. De uitkomst geeft de bewindvoerders en de rechter-commissaris een feitelijke basis voor hun beslissingen.

Een voorbeeld. Een bewindvoerder ziet dat kort voor de surseance een grote partij machines is verdwenen uit de administratie, zonder dat er geld is binnengekomen. Hij vraagt de rechter-commissaris de magazijnchef en de externe boekhouder als getuige te horen. De zus van de ondernemer, die als adviseur betrokken was, hoort niet bij de familieleden die het derde lid noemt; zij kan zich dus niet op die bepaling beroepen.

In de praktijk

Dit artikel zorgt ervoor dat een surseance niet zonder toezicht verloopt. De bewindvoerder kan het onderzoek laten doen door een rechter, en getuigen kunnen onder ede worden gehoord. Voor schuldeisers is het goed te weten dat er een route bestaat om onduidelijke transacties boven tafel te krijgen. Voor de ondernemer geldt het omgekeerde: een geordende administratie en volledige informatie aan de bewindvoerder maken een verhoor vaak overbodig.