Boek 1 Artikel 377g (1:377g BW)

Over omgang en informatie procederen in de regel de ouders of andere volwassenen. Artikel 1:377g BW geeft de rechter daarnaast een eigen bevoegdheid: blijkt dat de minderjarige er prijs op stelt, dan kan de rechter ambtshalve een beslissing over omgang of over informatie en consultatie geven, of een bestaande beslissing wijzigen. Deze mogelijkheid staat bekend als de informele rechtsingang van het kind.

Vanaf welke leeftijd

De wet noemt twaalf jaar als uitgangspunt. Een jonger kind valt er niet bij voorbaat buiten: kan het in staat worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen op dit punt, dan geldt hetzelfde. Voor kinderen onder de twaalf beoordeelt de rechter dus of dit kind overziet waar zijn wens over gaat.

Wat de rechter kan doen

De rechter kan een omgangsregeling vaststellen (artikel 1:377a BW), een regeling over informatie en consultatie treffen (artikel 1:377b BW), of een eerdere beslissing wijzigen langs de weg van artikel 1:377e BW. De bevoegdheid is ambtshalve: er hoeft geen verzoek van een ouder te liggen. Het artikel zegt 'kan'; of de rechter de zaak oppakt en wat hij beslist, bepaalt hij zelf aan de hand van het belang van het kind.

Wanneer het om een bestaande regeling gaat

Is er al een regeling, dan verwijst het artikel naar artikel 1:377e BW. Dat artikel laat wijziging toe wanneer de omstandigheden na de eerdere beschikking zijn veranderd, of wanneer bij die beschikking van onjuiste of onvolledige gegevens is uitgegaan. De wettekst spreekt van wijzigen 'op de voet van artikel 377e'; ook een ambtshalve wijziging verloopt dus volgens dat artikel en de voorwaarden die het stelt.

Hoe de rechter van de wens hoort

De wet schrijft niet voor op welke manier de wens van het kind naar voren moet komen; beslissend is dat het de rechter blijkt. Vaak gebeurt dat in een zaak die al loopt: kinderen van twaalf jaar en ouder worden in zaken over omgang en gezag in de regel in de gelegenheid gesteld hun mening te geven (artikel 809 Rv). Zegt een kind bij die gelegenheid iets over de omgang of de informatievoorziening, dan kan de rechter daar ook op ingaan als geen van de ouders erom heeft gevraagd.

Hoe de rechter beslist

Pakt de rechter de zaak op, dan hoort hij de ouders en zo nodig het kind en betrekt hij alle omstandigheden bij zijn beslissing. Wat het kind wil, telt daarbij mee als een van die omstandigheden. De maatstaf blijft het belang van het kind.

Een voorbeeld

Een meisje van veertien wordt door de rechter gehoord in een procedure waarin haar moeder toestemming vraagt om met haar naar een andere provincie te verhuizen. In het gesprek vertelt zij dat zij haar vader sinds de scheiding alleen nog in de schoolvakanties ziet en dat zij hem graag ook om het andere weekend zou zien. Geen van de ouders heeft een verzoek over de omgang gedaan. De rechter kan in haar woorden aanleiding zien om ambtshalve ook over de omgangsregeling te beslissen.

In de praktijk

Een kind kan zijn wens in eigen woorden kenbaar maken; de wet stelt daaraan geen vormeisen. Hulp bij het verwoorden is er bijvoorbeeld bij een vertrouwenspersoon op school of bij een kinder- en jongerenrechtswinkel. De rechter is niet verplicht op zo'n wens een beslissing te geven; doet hij dat wel, dan beslist hij na het horen van betrokkenen naar wat in het belang van het kind is.