Boek 1 Artikel 432 (1:432 BW)

Een bewind komt er niet vanzelf: iemand moet erom vragen. Dit artikel bepaalt wie dat mag, en in welke gevallen de rechter ook zonder verzoek een bewind kan instellen.

De kring van naasten

In de eerste plaats kan de rechthebbende het zelf vragen. Daarnaast kunnen dat doen: zijn echtgenoot, zijn geregistreerde partner of een andere levensgezel, en zijn bloedverwanten. Bij die bloedverwanten maakt de wet onderscheid tussen de rechte lijn en de zijlijn. In de rechte lijn, de verwanten die van elkaar afstammen, geldt geen grens. In de zijlijn, de verwanten met een gemeenschappelijke voorouder, gaat de kring tot en met de vierde graad. De graad wordt berekend door het aantal geboorten te tellen dat de verwantschap tot stand brengt (artikel 1:3 BW): een broer of zus staat in de tweede graad, een kind van een oom of tante in de vierde. Ook degene die op grond van dit boek het gezag over de rechthebbende uitoefent, zijn voogd, zijn curator en zijn mentor kunnen een verzoek indienen.

Wordt het bewind aangevraagd omdat te verwachten is dat de betrokkene binnen afzienbare tijd zijn belangen niet meer aankan (artikel 1:431 lid 3 BW), dan kan alleen hij dat zelf vragen. Hij kan zo zelf de stap zetten voordat het zover is.

Instellingen, het openbaar ministerie en de gemeente

Ook het openbaar ministerie mag zo een verzoek doen, evenals de zorg- of begeleidingsinstelling waar de betrokkene verblijft of die hem ondersteunt. Gaat het om verkwisting of problematische schulden, dan kan ook het college van burgemeester en wethouders van de woongemeente het bewind vragen. In deze gevallen moet in het verzoekschrift worden uitgelegd waarom de personen uit het eerste lid geen verzoek hebben ingediend; bloedverwanten in de zijlijn in de derde en vierde graad hoeven daarbij niet te worden betrokken.

Samenloop met curatele

Curatele is de zwaarste maatregel: de betrokkene wordt daardoor handelingsonbekwaam. Het artikel verbindt de beslissing over curatele met de mogelijkheid van bewind.

• Wijst de rechter een verzoek om curatele af, dan kan hij uit eigen beweging alsnog een bewind instellen.
• Heft hij een curatele op, dan kan hij eveneens ambtshalve een bewind instellen, zodat het beheer van het vermogen niet ineens onbeschermd achterblijft.
• Wil iemand bewind voor een persoon die al onder curatele staat, dan gaat dat verzoek naar de rechter die over de opheffing van die curatele beslist.
• Bij een bestuursopdracht als bedoeld in artikel 1:91 BW, of een verzoek daartoe, gelden deze regels over curatele en bewind overeenkomstig.

Een voorbeeld. Een dochter vraagt curatele aan voor haar vader met gevorderde dementie. De kantonrechter vindt dat te ver gaan, omdat haar vader over zijn verzorging nog goed kan meepraten, en stelt in plaats daarvan uit eigen beweging bewind in over zijn vermogen. Voor de zorgkant kan de familie daarnaast mentorschap vragen.

In de praktijk

Een verzoek gaat naar de kantonrechter; een advocaat is niet nodig. Voeg bij het verzoek een verklaring waaruit de toestand blijkt, bijvoorbeeld van de huisarts of specialist, of een schuldenoverzicht bij problematische schulden, en vermeld de namen en adressen van de naaste familie, want zij worden in de gelegenheid gesteld te reageren. Vraagt u het bewind aan voor uzelf, geef dan meteen aan wie u als bewindvoerder wilt; artikel 1:435 BW bepaalt dat de kantonrechter die voorkeur in beginsel volgt.