Boek 1 Artikel 421 (1:421 BW)

Wordt de vermissing van iemand vastgesteld, dan heeft dat de gevolgen van een overlijden. Voor een gehuwde of geregistreerde partner betekent dat niet alleen dat hij of zij erfgenaam kan zijn, maar ook dat de gemeenschap van goederen wordt ontbonden of dat er moet worden afgerekend op grond van een verrekenbeding in de huwelijkse voorwaarden of partnerschapsvoorwaarden. Dit artikel bepaalt hoe die verkrijging wordt behandeld.

Dezelfde regels als voor erfgenamen

Wat in de drie voorgaande artikelen is bepaald over erfgenamen die goederen uit de nalatenschap ontvangen, geldt ook voor de achtergebleven echtgenoot of geregistreerde partner die goederen krijgt doordat de gemeenschap eindigt of doordat wordt verrekend. De achterliggende gedachte is dezelfde: de vermiste kan terugkeren, en dan moet duidelijk zijn wat er was en waar het is gebleven.

Praktisch komt dat neer op een behoorlijke boedelbeschrijving, terughoudendheid met registergoederen, verdeling bij notariële akte, geen verkwisting of bovenmatige giften, het geven van inlichtingen aan de kantonrechter en het neerleggen van de stukken bij de rechtbank.

Eén uitzondering: geen zekerheid

Voor wat de partner uit dien hoofde ontvangt, hoeft geen zekerheid te worden gesteld. Dat is de kern van dit artikel. De uitzondering geldt voor beide wegen die de wettekst noemt: voor wat de partner krijgt bij de ontbinding van een gemeenschap van goederen, en voor wat hij of zij ontvangt bij de afrekening op grond van een verrekenbeding. De andere verplichtingen uit de voorgaande artikelen blijven voor die verkrijging wel gelden. Alleen bij het erfdeel dat de partner daarnaast als erfgenaam krijgt, blijft ook de zekerheidstelling van artikel 1:418 BW gewoon gelden.

Twee titels naast elkaar

Voor de partner valt de afwikkeling zo in twee stukken uiteen. Het ene stuk is de verdeling van de gemeenschap of de verrekening; daarvoor gelden de zorgplichten wel, maar de zekerheidstelling niet. Het andere stuk is de erfenis; daarvoor gelden alle waarborgen.

Een voorbeeld. Een vrouw is in gemeenschap van goederen getrouwd met een man die al jaren vermist is. Na de vaststelling van de vermissing valt de gemeenschap uiteen. Haar helft van de spaarrekening en de inboedel ontvangt zij zonder dat zij daarvoor zekerheid hoeft te stellen. Erft zij daarnaast een deel van zijn helft, dan hoort dat deel bij de nalatenschap en gelden daarvoor de gewone waarborgen.

In de praktijk

De verdeling van de gemeenschap en de verdeling van de nalatenschap kunnen in dezelfde notariële akte worden vastgelegd, met een afzonderlijke vermelding van wat uit welke titel wordt verkregen. Bankafschriften van het moment van ontbinding geven de omvang van beide delen weer. Keert de vermiste terug, dan wordt afgerekend volgens artikel 1:422 BW en artikel 1:423 BW.

Bent u niet getrouwd en niet geregistreerd, dan mist u deze regeling. Samenwonen zonder registratie geeft geen gemeenschap en geen wettelijk verrekenrecht; wat u samen had, moet dan uit een samenlevingscontract of uit het gewone vermogensrecht volgen.