Boek 1 Artikel 413 (1:413 BW)

Als iemand jarenlang spoorloos is, loopt alles vast: de bankrekening, de woning, het huwelijk, de verzekering. Dit artikel geeft de weg om die onzekerheid juridisch te beëindigen. Belanghebbenden kunnen de rechtbank vragen de vermiste op te roepen om te laten blijken dat hij leeft, en, als daar niets van blijkt, de vermissing vast te stellen.

De termijn: vijf jaar, of een jaar

De hoofdregel is een wachttijd van vijf jaar. Die begint te lopen op het moment dat de vermiste vertrok, of, als er daarna nog een teken van leven kwam, op de dag van dat laatste bericht.

Is de vermissing gepaard gegaan met omstandigheden die zijn dood waarschijnlijk maken, dan is één jaar genoeg. Denk aan iemand die tijdens een storm overboord slaat of die vermist raakt bij een ramp of een ongeval. De wet vraagt niet om zekerheid, maar om omstandigheden waarin overlijden het waarschijnlijke scenario is.

Wie het kan vragen

Belanghebbenden kunnen het verzoek indienen: de echtgenoot of geregistreerde partner, kinderen, ouders, erfgenamen, maar bijvoorbeeld ook iemand met een financieel belang dat rechtstreeks van de vermiste afhangt. Het derde lid geeft daarnaast het openbaar ministerie een eigen bevoegdheid om de oproeping en de vaststelling te verzoeken. De wet verbindt daaraan geen bijkomende voorwaarden; het openbaar ministerie kan dus een verzoek doen, los van de vraag of belanghebbenden dat zelf ook doen.

De rechtbank behandelt de zaak; dit is geen kantonzaak. Het gaat om een verzoekschriftprocedure, waarbij het verstandig is een advocaat in te schakelen omdat de gevolgen ingrijpend en moeilijk terug te draaien zijn.

Wat er daarna gebeurt

Het verzoek leidt niet meteen tot een uitspraak over de vermissing. Eerst volgt de oproeping, waarvan artikel 1:414 BW de gang van zaken beschrijft: de rechtbank bepaalt tegen welke dag de vermiste moet verschijnen en hoelang de oproep loopt. Meldt zich niemand die kan aantonen dat hij leeft, dan kan de rechtbank de vermissing vaststellen, en die vaststelling heeft dezelfde gevolgen als een overlijden.

Een voorbeeld. Een man vertrekt na een conflict uit Nederland en laat niets van zich horen. Zijn dochter kan de woning niet verkopen en de rekeningen niet opheffen. Zes jaar na het laatste bericht dient zij een verzoek in. Was hij daarentegen vermist geraakt bij een schipbreuk, dan had zij dat verzoek al na een jaar kunnen doen.

In de praktijk

Verzamel voordat u begint alles wat het laatste levensteken vastlegt: berichten, bankafschriften, een politie- of vermissingsdossier, verklaringen van mensen die hem als laatste spraken. Daarmee staat of valt de vraag wanneer de termijn is gaan lopen. Loopt de termijn nog en is er intussen dringend beheer nodig, dan is een bewind over de goederen van de afwezige vaak de tussenoplossing. Bij vermissing kunnen slachtofferhulp en de gemeente helpen met de praktische kant; de juridische stap zet u bij de rechtbank.