Boek 1 Artikel 411 (1:411 BW)

Wie zijn woonplaats verlaat zonder zijn zaken te regelen, kan door de kantonrechter onder bewind worden gesteld: een bewindvoerder gaat dan het vermogen beheren zolang de betrokkene weg is. Dit artikel regelt het sluitstuk daarvan, namelijk wanneer zo'n bewind ophoudt. De wet noemt drie gevallen.

De drie manieren waarop het eindigt

• Een gezamenlijk besluit. De afwezige is terug en het bewind is niet langer nodig. Hij en de bewindvoerder maken er in onderling overleg een eind aan; er komt geen rechter aan te pas.
• Opzegging. De rechthebbende, degene om wiens goederen het gaat, kan het bewind ook eenzijdig beëindigen door dat aan de bewindvoerder op te zeggen. Hij moet daarbij een maand aanhouden, zodat lopende betalingen, contracten en administratie ordelijk kunnen worden overgedragen.

- Vaststaand overlijden. Komt de dood van de rechthebbende vast te staan, dan houdt het bewind op. Vanaf dat moment gaat het niet meer om de goederen van een afwezige, maar om een nalatenschap, en gelden de regels van het erfrecht.

Geen rechterlijke beslissing nodig

Bij geen van de drie gronden is een beslissing van de kantonrechter vereist: het bewind eindigt door de afspraak, door het verstrijken van de opzegtermijn of door het vaststaan van het overlijden. Daarin verschilt deze regeling van het beschermingsbewind voor meerderjarigen die hun vermogensrechtelijke belangen door hun toestand of door schulden niet kunnen behartigen: over opheffing daarvan beslist de kantonrechter, en de rechthebbende kan dat bewind niet zelf beëindigen. De termijn van een maand hoort alleen bij de opzegging; voor een gezamenlijk besluit noemt de wet geen termijn. Blijft onzeker of de rechthebbende nog leeft, dan kent de wet een afzonderlijke procedure waarin de rechtbank kan verklaren dat er een rechtsvermoeden van overlijden bestaat (artikel 1:413 BW).

Wat er na het einde nog moet gebeuren

Het einde van het bewind betekent niet dat de bewindvoerder meteen klaar is. Hij moet verantwoording afleggen over wat hij heeft beheerd en de goederen, de bankgegevens en de administratie overdragen. Artikel 1:410 BW verklaart voor dit bewind een reeks bepalingen uit dit boek van overeenkomstige toepassing, onder meer over het afleggen van rekening en verantwoording, zodat achteraf controleerbaar is wat er met het vermogen is gebeurd.

Een voorbeeld. Een man vertrekt naar het buitenland en laat een koopwoning met een lopende hypotheek achter, zonder iemand te machtigen. Op verzoek van zijn zus benoemt de kantonrechter een bewindvoerder, die de vaste lasten betaalt en de post afhandelt. Twee jaar later meldt de man zich weer. Zijn hij en de bewindvoerder het erover eens dat het bewind kan stoppen, dan is de zaak daarmee rond. Wil de bewindvoerder nog even doorgaan en de man niet, dan zegt de man op en is het bewind een maand later voorbij.

In de praktijk

Een schriftelijke opzegging met een bevestiging van ontvangst maakt het begin van de termijn aantoonbaar; de maand gaat lopen vanaf het moment dat de opzegging de bewindvoerder bereikt. Banken, verhuurders en uitkeringsinstanties schakelen in die maand nog met de bewindvoerder; de overdracht van rekeningen en machtigingen valt dus in dezelfde periode. Staat het overlijden vast, dan verschuift het gesprek van bewind naar nalatenschap en zijn het de erfgenamen die van de bewindvoerder verantwoording over de beheerperiode kunnen vragen.