Boek 1 Artikel 409 (1:409 BW)

Als iemand vertrekt en zijn zaken niet heeft geregeld, kan er van alles blijven liggen: huur die doorloopt, een woning die leegstaat, een bedrijf zonder bestuurder, een verzekering die opgezegd moet worden. Artikel 1:409 BW biedt daarvoor een oplossing. De kantonrechter kan een bewindvoerder benoemen die het bewind voert over de goederen van de afwezige, geheel of gedeeltelijk, en die daarnaast diens overige belangen behartigt.

De voorwaarden

De wet stelt twee eisen. Ten eerste heeft iemand zijn woonplaats verlaten zonder voldoende orde op het bestuur van zijn goederen te stellen. Ten tweede moet er noodzaak zijn om in dat bestuur te voorzien of om de afwezige te laten vertegenwoordigen. Wanneer de orde voldoende is, omschrijft de wet niet; de kantonrechter beoordeelt dat aan de hand van wat er in het concrete geval speelt. De noodzaak blijkt uit zaken die afhandeling vragen, zoals rekeningen die betaald moeten worden, een termijn die dreigt te verlopen of een beslissing over een goed die niet kan wachten.

Ook bij onzekerheid en onbereikbaarheid

Het tweede lid rekt de kring op. Met iemand die zijn woonplaats heeft verlaten, wordt gelijkgesteld degene wiens bestaan onzeker is geworden en degene die onbereikbaar is, ook als niet vaststaat dat hij zijn woonplaats heeft verlaten. Dat is van belang voor gevallen waarin iemand spoorloos is en niemand weet of hij nog leeft, of waarin contact eenvoudigweg onmogelijk blijkt. De gelijkstelling geldt volgens de wettekst 'voor de toepassing van deze afdeling', dus voor de regels over het bewind over de goederen van een afwezige.

Wie het vraagt en wie beslist

De benoeming gebeurt door de kantonrechter, op verzoek van belanghebbenden of van het openbaar ministerie. Wie als belanghebbende geldt, omschrijft de wet niet nader; in het verzoek wordt daarom uitgelegd in welke verhouding de verzoeker tot de afwezige of diens goederen staat en waarom hij bij een voorziening betrokken is. De kantonrechter beslist ook over de omvang: het bewind kan alle goederen betreffen of slechts een deel ervan.

Een voorbeeld. Een man vertrekt naar het buitenland en laat niets van zich horen. Zijn appartement staat op zijn naam, de hypotheek loopt door en de verzekeraar wil een handtekening. Zijn zus vraagt de kantonrechter een bewindvoerder te benoemen, zodat de lasten kunnen worden betaald en de woning kan worden beheerd zolang hij weg is.

Niet te verwarren met andere maatregelen

Dit bewind is er omdat iemand er niet is, niet omdat hij zijn zaken niet zou kunnen overzien. Het beschermingsbewind voor een meerderjarige die door zijn toestand niet zelf zijn financiën kan behartigen, is een andere maatregel, net als curatele en mentorschap. Mentorschap gaat bovendien over beslissingen rond verzorging en behandeling, en niet over goederen. De maatregel van artikel 1:409 BW zegt ook niets over de vraag of de afwezige nog leeft; daarvoor kent de wet aparte regelingen.

In de praktijk

• Bewijs van de afwezigheid. Pogingen tot contact, post die blijft liggen en berichten van derden maken aannemelijk dat iemand weg of onbereikbaar is.
• Een beschrijving van wat er speelt. De kantonrechter wil weten welke noodzaak er is; een concrete lijst van lopende zaken maakt dat duidelijk.
• De omvang. Een gedeeltelijk bewind kan volstaan als maar een deel van de goederen aandacht vraagt.

Wat de bewindvoerder daarna mag en moet, staat in artikel 1:410 BW. Dat artikel verklaart de regels over het bewind van de voogd van overeenkomstige toepassing en verplicht de bewindvoerder jaarlijks rekening te doen.