Boek 1 Artikel 402 (1:402 BW)

Ingangsdatum en betalingstermijnen van de bijdrage

De rechter, die het bedrag van een uitkering tot levensonderhoud bepaalt, wijzigt of intrekt, stelt tevens de dag vast, van welke dit bedrag verschuldigd is of ophoudt verschuldigd te zijn.
Bij de vaststelling van een bedrag bepaalt de rechter tevens of dit wekelijks, maandelijks of driemaandelijks moet worden voldaan.
Zouden op de dag, dat de uitspraak ten uitvoer kan worden gelegd, reeds meer dan één termijn verschenen zijn of meer dan één termijn terugbetaald moeten worden, dan kan de rechter ook daarvoor een betaling in termijnen toestaan.

Toelichting

Een beslissing over levensonderhoud is pas bruikbaar als duidelijk is vanaf wanneer er moet worden betaald en in welk ritme. Dit artikel verplicht de rechter om dat mee te beslissen: hij stelt de dag vast waarop het bedrag verschuldigd wordt of ophoudt verschuldigd te zijn, en hij bepaalt de betalingstermijn.

De ingangsdatum

Bij elke beslissing waarin een bijdrage wordt bepaald, gewijzigd of ingetrokken, hoort een datum. De wet laat de keuze van die datum aan de rechter en schrijft geen vast moment voor. Een beslissing kan daardoor ook betrekking hebben op een periode die al achter de partijen ligt. Voor beide partijen maakt dat veel uit: een ingangsdatum in het verleden betekent dat er over de tussenliggende periode alsnog moet worden betaald of juist terugbetaald. Partijen kunnen in hun verzoek en verweer aangeven welke datum zij wensen en waarom.

Het betalingsritme

De rechter bepaalt of het bedrag wekelijks, maandelijks of per drie maanden moet worden voldaan. In de praktijk is een maandelijkse betaling het gebruikelijkst, omdat die aansluit bij het ritme van inkomen en vaste lasten. Een ander ritme kan passen bij iemand met wisselende inkomsten, bijvoorbeeld een zelfstandige.

Als er termijnen zijn opgelopen

Het kan zijn dat er op de dag waarop de uitspraak kan worden uitgevoerd al meer dan één termijn is verstreken, of dat er meer dan één termijn moet worden terugbetaald. Voor die situatie kan de rechter toestaan dat ook dat bedrag in termijnen wordt voldaan. De betrokkene hoeft de achterstand of het terug te betalen bedrag dan niet in één keer op te brengen.

Gevolgen voor betaling en inning

Doordat de ingangsdatum en het betalingsritme in de beslissing worden opgenomen, staat vast vanaf welk moment welk bedrag per termijn verschuldigd is. Daaruit volgt ook wanneer een termijn te laat is betaald. Voor de inning is dat van belang: de ontvanger kan aan de hand van de beschikking berekenen wat er openstaat, en de betaler kan nagaan of hij aan zijn verplichting heeft voldaan.

Een voorbeeld

Een moeder verzoekt in maart om vaststelling van een bijdrage voor haar zoon; de rechtbank beslist in oktober en laat de bijdrage ingaan op de datum van indiening. Er zijn dan zeven maandtermijnen verstreken. Omdat de vader dat niet ineens kan opbrengen, staat de rechter toe dat hij die achterstand in termijnen naast de lopende bijdrage voldoet.

In de praktijk

Vraag in uw verzoek uitdrukkelijk om de ingangsdatum die u wilt en licht toe waarom. Houd er rekening mee dat een terugwerkende ingangsdatum tot een achterstand kan leiden; reserveer daarvoor als u een procedure voert. Betaal steeds via een overboeking met een duidelijke omschrijving, zodat later niet ter discussie staat wat is voldaan. Ontstaat er toch een achterstand, dan kunt u die laten innen op grond van de beschikking; over lang verstreken perioden gelden daarbij grenzen.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Mag een verlaging met terugwerkende kracht ingaan?

Hoge Raad · 2014-04-25 · ECLI:NL:HR:2014:1001

In geschil was vanaf welke datum een verlaagde kinderalimentatie mocht ingaan en of het te veel ontvangene moest worden terugbetaald. Volgens vaste rechtspraak moet de rechter in het algemeen behoedzaam gebruikmaken van zijn bevoegdheid de wijziging te laten ingaan op een datum vóór zijn uitspraak, vooral wanneer daardoor een terugbetalingsverplichting ontstaat. De Hoge Raad voegt daaraan toe dat de rechter aan de hand van wat in de procedure is gebleken zelf moet beoordelen of die terugbetaling in redelijkheid kan worden aanvaard; hij is daarbij niet afhankelijk van een door de onderhoudsgerechtigde gevoerd verweer. Het hof had ten onrechte beslissend geacht dat daarover niets was gesteld.
Wanneer kan terugbetaling niet worden gevergd?

Hoge Raad · 2021-04-16 · ECLI:NL:HR:2021:594

Onder meer was aan de orde of te veel ontvangen bijdragen voor een studerend kind moesten worden terugbetaald. De Hoge Raad past de behoedzaamheidsmaatstaf toe en laat het oordeel in stand dat terugbetaling in redelijkheid niet kon worden aanvaard, omdat tegenover het te veel ontvangene een aanzienlijke rentedragende studieschuld stond die paste bij de gewende levensstandaard en het kind geen structurele inkomsten had. Daarnaast oordeelt de Hoge Raad dat een vergoeding voor het gebruik van de voormalige echtelijke woning weliswaar een schadeloosstelling voor de ander is, maar bij de ontvanger een behoefteverhogend effect kan hebben.
Behoedzaamheid bij een verlaging in hoger beroep

Hoge Raad · 2026-01-30 · ECLI:NL:HR:2026:132

Het hof had de door de rechtbank vastgestelde partneralimentatie verlaagd met ingang van een datum die vóór zijn eigen uitspraak lag, en het verzoek om terugbetaling afgewezen. De Hoge Raad herhaalt dat de rechter behoedzaam moet omgaan met een ingangsdatum vóór zijn uitspraak, en dat dit evenzeer geldt voor de hogere rechter die een eerdere beslissing wijzigt. De rechter moet bovendien beoordelen of een daaruit voortvloeiende terugbetalingsverplichting in redelijkheid kan worden aanvaard en dat inzichtelijk motiveren. Dat de onderhoudsplichtige geen of onvoldoende inzicht heeft gegeven in wat hij feitelijk heeft betaald, staat aan die beoordeling niet in de weg.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst