Boek 1 Artikel 392 (1:392 BW)

Onderhoudsplicht is in ons recht geen algemene familieverplichting maar een beperkte kring. Dit artikel wijst aan wie op grond van bloed- of aanverwantschap levensonderhoud moet verstrekken: de ouders, de kinderen, en daarnaast behuwdkinderen, schoonouders en stiefouders. Andere familieleden, zoals broers, zussen, ooms of grootouders, staan er niet in en zijn dus niet onderhoudsplichtig.

De hoofdregel: alleen bij behoeftigheid

Voor al deze personen geldt dat de verplichting pas ontstaat als degene die onderhoud vraagt behoeftig is. Behoeftig betekent dat iemand niet in zijn eigen levensonderhoud kan voorzien en dat ook niet in redelijkheid van hem kan worden verlangd. Een volwassen kind dat kan werken, kan dus niet aankloppen bij zijn ouders alleen omdat het krap zit.

De belangrijke uitzondering

Die eis van behoeftigheid geldt niet voor ouders en stiefouders tegenover hun minderjarige kinderen en stiefkinderen, en evenmin tegenover jongvolwassen kinderen tot eenentwintig jaar (artikel 1:395a BW). Voor die groep is de verplichting onvoorwaardelijk: een kind hoeft niet aan te tonen dat het behoeftig is. Dit is de kern van wat in het spraakgebruik kinderalimentatie heet.

Eerst de partner

De familiekring komt pas in beeld als de eigen of vroegere partner niet kan bijspringen. Voor zover levensonderhoud kan worden verkregen van de echtgenoot of ex-echtgenoot, of van de geregistreerde partner of ex-partner, hoeven ouders, kinderen, schoonouders en stiefouders niets te verstrekken. De volgorde is dus: eerst de partnerrelatie, daarna de verwanten.

Wat dit niet regelt

Dit artikel zegt wie moet betalen, niet hoeveel. Voor de omvang gaat het om de behoefte van de gerechtigde tegenover de draagkracht van de onderhoudsplichtige. En het staat helemaal los van gezag: iemand kan onderhoudsplichtig zijn zonder gezag te hebben, en gezag hebben zonder onderhoudsplichtig te zijn. Ook heeft betalen van alimentatie op zichzelf niets met omgang te maken.

Een voorbeeld

Een vrouw van vierendertig raakt langdurig arbeidsongeschikt en komt niet rond. Haar broer is niet onderhoudsplichtig, ook al kan hij het missen. Haar ouders kunnen dat in beginsel wel zijn, maar alleen als zij behoeftig is en voor zover haar ex-echtgenoot geen bijdrage kan leveren. Voor haar zoon van tien ligt het anders: voor hem geldt de onvoorwaardelijke plicht van beide ouders.

In de praktijk

Ga bij een discussie over alimentatie eerst na of iemand tot deze kring hoort en of er sprake is van behoeftigheid; dat scheelt veel discussie over bedragen die nooit aan de orde komen. Komt u er samen niet uit, dan beslist de rechtbank op verzoek; daarvoor hebt u een advocaat nodig. Voor hulp bij inkomen en schulden kunt u terecht bij de gemeente, en voor een eerste juridische uitleg bij het Juridisch Loket.