Boek 1 Artikel 381 (1:381 BW)

Dit artikel bepaalt vanaf welk moment een curatele werkt en wat het rechtsgevolg ervan is. De curatele geldt vanaf de dag waarop zij is uitgesproken. Is zij al vóór de meerderjarigheid uitgesproken, dan gaat zij in op het moment waarop de betrokkene meerderjarig wordt. Vanaf dat tijdstip is hij onbekwaam om rechtshandelingen te verrichten, behalve waar de wet anders bepaalt.

Wat handelingsonbekwaam betekent

Handelingsonbekwaam wil zeggen dat iemand niet zelfstandig rechtsgeldig kan handelen: een koopcontract, een lening, een abonnement of een schenking die hij zelf aangaat, komt wel tot stand maar is vernietigbaar en kan dus achteraf worden teruggedraaid. Dit is het punt waarop curatele verschilt van de twee andere beschermingsmaatregelen. Bij bewind blijft iemand handelingsbekwaam en gaat het alleen om het beheer van zijn goederen; bij mentorschap gaat het om beslissingen over zijn verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding.

Handelen met toestemming

De onbekwaamheid is niet absoluut. Met toestemming van de curator kan de betrokkene wél rechtsgeldig handelen, voor zover de curator die handeling ook zelf voor hem mag verrichten. Die toestemming kan alleen worden gegeven voor een bepaalde rechtshandeling of voor een bepaald doel, en in dat laatste geval moet zij schriftelijk zijn. Een algemene blanco toestemming bestaat dus niet.

Zorg, leefgeld en procederen

Op drie punten geeft de wet een eigen regel, naast de toestemming van de curator.

• Zorgbeslissingen. Voor verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding gelden dezelfde regels als bij mentorschap: de curator vertegenwoordigt de betrokkene daarin, maar moet hem zo veel mogelijk bij zijn taak betrekken en bevorderen dat hij zelf beslist en handelt waar hij zijn belangen redelijk kan overzien.
• Leefgeld. Over het geld dat de curator hem voor levensonderhoud ter beschikking stelt, kan hij zelf beschikken, overeenkomstig die bestemming.

- Procederen over de curatele. In zaken over zijn eigen curatele kan hij zelf optreden en zelf beroep instellen tegen een uitspraak.

Waarom die uitzonderingen er zijn

Curatele is bedoeld om iemand te beschermen, niet om hem monddood te maken. Wie boodschappen doet van zijn weekgeld moet dat gewoon kunnen, en wie het niet eens is met zijn eigen curatele moet daar zelf tegen op kunnen komen. Zou dat laatste alleen via de curator kunnen, dan zou een betrokkene die het juist met zijn curator oneens is nergens terechtkunnen.

Een voorbeeld

Een jongeman met een ernstige verstandelijke beperking is kort vóór zijn achttiende verjaardag onder curatele gesteld. De maatregel gaat in op de dag dat hij meerderjarig wordt. Hij ontvangt wekelijks leefgeld en koopt daarvan zelf zijn boodschappen en kleding; die aankopen zijn geldig. Tekent hij daarnaast zonder toestemming van zijn curator een telefoonabonnement van twee jaar, dan komt dat abonnement wel tot stand, maar kan zijn curator het laten vernietigen.

In de praktijk

Voor de curator: geef toestemming gericht en schriftelijk waar de wet dat vraagt, en zorg dat het leefgeld ruim genoeg is om een normaal leven te leiden. Voor familie en voor bedrijven: controleer bij twijfel het curateleregister voordat u een overeenkomst sluit. Voor de betrokkene zelf: u kunt tegen de uitspraak in beroep en u hoeft daarvoor niet langs uw curator.