Boek 1 Artikel 380 (1:380 BW)

Tussen het indienen van een verzoek tot curatele en de beslissing zit tijd, en in die periode kan het vermogen van de betrokkene verder in gevaar komen. Artikel 1:380 BW maakt het mogelijk alvast een voorlopige voorziening te treffen: de rechter bij wie het verzoek aanhangig is of laatstelijk aanhangig was, kan een provisionele bewindvoerder benoemen, op verzoek of ambtshalve. In de beschikking staat vanaf welk moment die benoeming werkt.

Wat de provisionele bewindvoerder mag

De rechter regelt zelf welke bevoegdheden de bewindvoerder krijgt. Het bewind kan zich uitstrekken over het hele vermogen of beperkt blijven tot bepaalde goederen, en de rechter kan er nog andere bevoegdheden aan toevoegen. Het kader daarvoor is de positie van de curator: wat de wet een curator toestaat, is tegelijk het maximum van wat de rechter aan de provisionele bewindvoerder kan toekennen.

Wat de betrokkene nog zelf kan

Voor zover de rechter niets anders bepaalt, kan degene wiens curatele is verzocht over de onder bewind gebrachte goederen niet zonder medewerking van de bewindvoerder handelen: geen daden van beheer, geen daden van beschikking en geen overeenkomsten die tot beschikking over die goederen strekken. Bij beheer gaat het om het gewone omgaan met een goed, zoals het innen van huur of het betalen van vaste lasten vanaf een rekening; bij beschikking om ingrijpender handelingen, zoals verkopen, schenken of met een hypotheek bezwaren. Buiten die goederen blijft hij vrij. De rechter kan in de beschikking ook ruimte laten, bijvoorbeeld door een rekening voor dagelijkse uitgaven buiten het bewind te houden.

Bescherming tegen nieuwe schulden

Het derde lid geeft de rechter een extra mogelijkheid. Hij kan bepalen dat schulden die de betrokkene na de bekendmaking van de benoeming maakt, niet kunnen worden verhaald op de onder bewind gestelde goederen, en wel gedurende dit bewind en de curatele die er eventueel op volgt. Zo'n bepaling staat niet automatisch in de beschikking; de rechter moet haar uitdrukkelijk opnemen.

Wijziging, beloning en einde

De beschikking kan op ieder moment worden gewijzigd of ingetrokken door de rechter bij wie het verzoek aanhangig is of laatstelijk aanhangig was. Het vierde lid noemt voor wijziging of intrekking geen voorwaarden; de woorden 'te allen tijde' laten zien dat de beschikking gedurende de hele procedure kan worden herzien. De bewindvoerder heeft aanspraak op een beloning volgens de regels die de minister daarvoor heeft vastgesteld. Wordt de curatele uitgesproken, dan eindigt het provisioneel bewind op de dag waarop de taak van de curator begint; die krijgt dan rekening en verantwoording van de bewindvoerder. Wordt het verzoek afgewezen, dan eindigt het bewind kort na die uitspraak.

Een voorbeeld

Een vrouw met een snel verslechterende geestelijke gezondheid koopt in enkele weken tijd voor duizenden euro's aan spullen op afbetaling. Haar dochter dient een verzoek tot curatele in en vraagt tegelijk om een provisionele bewindvoerder. De rechter benoemt die, bepaalt dat de bankrekeningen en de woning onder het bewind vallen en dat nieuwe schulden niet op die goederen verhaald kunnen worden. Zo blijft er iets over tegen de tijd dat over de curatele wordt beslist.

In de praktijk

Deze voorziening kan in hetzelfde verzoekschrift als de curatele worden gevraagd. De rechter moet kunnen zien waarom haast geboden is: welke bedragen, welke overeenkomsten, welke periode. Na de benoeming moeten de bank, de verhuurder en andere partijen weten dat zij voortaan met de bewindvoerder te maken hebben. Van belang is ook het moment van bekendmaking (artikel 1:390 BW): de bescherming tegen nieuwe schulden uit het derde lid ziet op schulden die daarna worden gemaakt.