Boek 1 Artikel 378 (1:378 BW)

Gronden voor ondercuratelestelling van een meerderjarige

Een meerderjarige kan door de kantonrechter onder curatele worden gesteld, wanneer hij tijdelijk of duurzaam zijn belangen niet behoorlijk waarneemt of zijn veiligheid of die van anderen in gevaar brengt, als gevolg van a. zijn lichamelijke of geestelijke toestand, dan wel b. gewoonte van drank- of drugsmisbruik, en een voldoende behartiging van die belangen niet met een meer passende en minder verstrekkende voorziening kan worden bewerkstelligd.
Indien te verwachten is dat ten aanzien van een minderjarige op het tijdstip waarop hij meerderjarig zal worden, van een der in het vorige lid genoemde gronden voor curatele sprake zal zijn, kan de curatele reeds voor de meerderjarigheid worden uitgesproken.
De rechter bij wie een verzoek tot het verlenen van een rechterlijke machtiging als bedoeld in de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten dan wel een zorgmachtiging of een machtiging tot voorzetting van de crisismaatregel als bedoeld in de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg aanhangig is, is tevens bevoegd tot de kennisneming van een verzoek tot ondercuratelestelling.

Toelichting

Curatele is de zwaarste beschermingsmaatregel voor meerderjarigen: wie onder curatele staat, is handelingsonbekwaam en kan zijn zaken niet meer zelfstandig regelen. Dit artikel bepaalt wanneer de kantonrechter tot die maatregel kan overgaan. Het gaat om iemand die tijdelijk of duurzaam zijn belangen niet behoorlijk waarneemt of zijn eigen veiligheid of die van anderen in gevaar brengt.

De oorzaak

De wet noemt twee oorzaken. De eerste is de lichamelijke of geestelijke toestand van de betrokkene, bijvoorbeeld dementie, een verstandelijke beperking, een hersenletsel of een psychische aandoening. De tweede is gewoonte van drank- of drugsmisbruik. De oorzaak alleen is niet genoeg: er moet uit voortvloeien dat iemand zijn belangen niet behoorlijk behartigt of dat er gevaar ontstaat.

Alleen als het niet lichter kan

Curatele komt er niet als een minder verstrekkende voorziening volstaat. Dat is de kern van de afweging. Gaat het alleen om geldzaken, dan ligt bewind meer voor de hand; gaat het alleen om beslissingen over verzorging, verpleging en behandeling, dan is mentorschap passender. Ook een volmacht of hulp uit het eigen netwerk kan genoeg zijn. Curatele, bewind en mentorschap zijn drie verschillende maatregelen met verschillende gevolgen; curatele is de enige waarbij iemand handelingsonbekwaam wordt.

Wie beslist

De kantonrechter. Dat geldt voor curatele, bewind en mentorschap alle drie. De rechtbank gaat over gezag, omgang en scheiding, maar deze maatregelen horen bij de kantonrechter. Een advocaat is niet verplicht.

Al vóór de achttiende verjaardag

Is te verwachten dat iemand op het moment waarop hij meerderjarig wordt aan een van deze gronden zal voldoen, dan kan de curatele al vóór de meerderjarigheid worden uitgesproken. Zo ontstaat er geen periode waarin een jongvolwassene met een ernstige beperking zonder bescherming zit omdat het gezag van zijn ouders is geëindigd en er nog niets voor in de plaats is gekomen.

Samenloop met zorgmachtigingen

Loopt er al een verzoek om een rechterlijke machtiging op grond van de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten, of om een zorgmachtiging of voortzetting van een crisismaatregel op grond van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg, dan mag die rechter ook het verzoek tot ondercuratelestelling behandelen. Dat scheelt de familie een aparte gang naar een andere rechter.

Een voorbeeld

Een zoon ziet dat zijn moeder door voortschrijdende dementie contracten tekent die zij niet begrijpt en dat zij regelmatig 's nachts de straat op gaat. Bewind zou haar geldzaken beschermen, maar niet de gevaarlijke situaties rond haar persoon. Hij kan de kantonrechter vragen om curatele en zal daarbij moeten onderbouwen waarom bewind of mentorschap in dit geval niet volstaat.

In de praktijk

Verzamel voordat u een verzoek doet concrete voorbeelden en, waar mogelijk, een medische verklaring; de kantonrechter moet kunnen zien wat er misgaat. Betrek de betrokkene zelf zo veel mogelijk, want het gaat om zijn zelfstandigheid. Wie eerst wil weten welke maatregel past, kan zich laten voorlichten bij de gemeente of het Juridisch Loket. Wie mag verzoeken, staat in artikel 1:379 BW.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst