Boek 1 Artikel 292 (1:292 BW)

Een ouder kan zelf vastleggen wie er na zijn overlijden voor zijn kind gaat beslissen. Dat kan in een uiterste wilsbeschikking, in de praktijk een testament bij de notaris, of door een aantekening te laten opnemen in het register dat in artikel 1:244 BW wordt genoemd. Dit artikel geeft die bevoegdheid en stelt er een paar grenzen aan.

Wie u kunt aanwijzen

U kunt één persoon aanwijzen die voogd wordt, of twee personen die de voogdij samen gaan uitoefenen. Dat laatste sluit aan bij de mogelijkheid van gezamenlijke voogdij: een broer en zijn partner, of twee goede vrienden, kunnen zo samen de zorg voor uw kind op zich nemen.

Het tweede lid is kort: een rechtspersoon kunt u niet aanwijzen. De aanwijzing door een ouder is dus beperkt tot natuurlijke personen.

De aanwijzing verplicht de aangewezen persoon tot niets. De voogdij begint pas als hij zich na uw overlijden bereid verklaart haar te aanvaarden, en daarvoor gelden de regels en termijnen van artikel 1:280 BW. Vooraf overleggen met de beoogde voogd maakt duidelijk of hij die rol wil vervullen.

Testament of aantekening in het register

De twee wegen zijn gelijkwaardig. Een uiterste wilsbeschikking maakt u bij de notaris; een aantekening laat u opnemen in het register waarin het gezag over minderjarigen wordt bijgehouden. Voor beide geldt dat de aanwijzing pas werkt na uw overlijden.

Heeft u langs beide wegen verschillende voogden aangewezen, dan telt de laatste aanwijzing. De wet kijkt dus niet naar de vorm maar naar het moment: wat u het laatst heeft vastgelegd, geldt.

Als beide ouders iemand hebben aangewezen

Hebben beide ouders van deze bevoegdheid gebruikgemaakt en overlijden zij zonder dat kan worden vastgesteld wie het eerst is gestorven, dan bepaalt de rechtbank uit zichzelf wiens aanwijzing gevolg heeft. Er hoeft dus niemand een verzoek te doen; de rechtbank hakt de knoop door.

Samenhang met artikel 1:293 BW

Een aanwijzing heeft niet in elke situatie gevolg. Artikel 1:293 BW noemt de gevallen waarin zij zonder gevolg blijft of vervalt, bijvoorbeeld wanneer de andere ouder na uw overlijden het gezag uitoefent. Oefent u het gezag samen met de andere ouder uit, dan zet die ouder het gezag na uw overlijden volgens artikel 1:253f BW alleen voort, en komt uw aanwijzing dus niet aan bod.

Een aanwijzing ligt niet voor altijd vast. U kunt haar veranderen door een nieuw testament te maken of een nieuwe aantekening te laten opnemen; op grond van het vierde lid gaat de laatst gedane aanwijzing voor. Houd bij een wijziging bij wanneer u welke aanwijzing heeft gedaan, zodat later geen onduidelijkheid ontstaat over de volgorde.

Een voorbeeld

Een moeder oefent het gezag over haar dochter alleen uit. Zij wil dat haar zus voogd wordt als haar iets overkomt. Zij bespreekt dat eerst met haar zus, legt de aanwijzing vervolgens vast en houdt in de gaten dat er niet later per ongeluk een andere aanwijzing bij komt. Overlijdt zij, dan kan haar zus zich bij de rechtbank bereid verklaren de voogdij te aanvaarden.

In de praktijk

Denk bij het aanwijzen niet alleen aan wie u vertrouwt, maar ook aan wie het praktisch kan: ruimte in huis, gezondheid, afstand tot school. Bespreek het met de aangewezen persoon en met uw kind, als dat oud genoeg is om erover mee te praten.

Controleer de aanwijzing na grote veranderingen, zoals een scheiding, een verhuizing of een overlijden in de familie. Een notaris kan u vertellen hoe u een eerdere aanwijzing wijzigt, en voor een aantekening kunt u terecht bij de griffie van de rechtbank, waar het gezagsregister berust.