Boek 1 Artikel 275 (1:275 BW)

Wordt het gezag van een ouder beëindigd en kan de andere ouder het niet overnemen, dan moet er iemand anders komen die over het kind beslist. De rechtbank benoemt in dat geval een voogd. Dit artikel regelt die benoeming, de mogelijkheid om jezelf als voogd aan te bieden en de voorkeurspositie van pleegouders die het kind al lang verzorgen.

Wanneer een voogd nodig is

Een voogd komt pas in beeld als de andere ouder het gezag niet voortaan alleen uitoefent. Is er nog een ouder met gezag, dan valt er niets te benoemen. Blijft er niemand met gezag over, dan mag een kind niet zonder gezag komen te staan en benoemt de rechtbank een voogd. Dat kan een natuurlijk persoon zijn, bijvoorbeeld een familielid of een pleegouder, of een gecertificeerde instelling.

Voogdij is gezag door iemand die geen ouder is. De voogd beslist over school, zorg en verblijf en beheert het vermogen van het kind. Het is dus iets anders dan ouderlijk gezag, en ook iets anders dan de dagelijkse verzorging: die kan bij een pleeggezin liggen terwijl de voogdij bij een ander berust.

Uzelf aanbieden als voogd

Wie tot de voogdij bevoegd is, kan tijdens het onderzoek schriftelijk aan de rechtbank vragen met de voogdij te worden belast. Dat is een laagdrempelige mogelijkheid: een brief aan de rechtbank volstaat, zolang de zaak nog loopt. Familieleden die bereid zijn de zorg op zich te nemen, doen er goed aan zich tijdig te melden en niet te wachten tot de beslissing er ligt.

De voorkeur voor pleegouders

Is de beëindiging van het gezag op verzoek van de pleegouders uitgesproken, dan benoemt de rechtbank bij voorkeur hen tot voogd: degenen die het kind op het moment van dat verzoek al ten minste een jaar als lid van hun gezin verzorgden en opvoedden. Voorwaarde is wel dat zij tot de voogdij bevoegd zijn.

Die voorkeur is geen automatisme, maar wel een duidelijk uitgangspunt. De gedachte erachter is continuïteit: een kind dat al lang in een gezin woont, is erbij gebaat dat dezelfde mensen die het dagelijks verzorgen ook degenen zijn die over hem beslissen.

Een voorbeeld

Een broer en zus wonen ruim twee jaar bij een pleeggezin. De pleegouders vragen om beëindiging van het gezag van de moeder, omdat terugkeer naar huis niet meer in beeld is. Wijst de rechtbank dat verzoek toe, dan ligt het voor de hand dat zij de pleegouders tot voogd benoemt. Een tante die de kinderen ook in huis zou willen nemen, kan tijdens het onderzoek schriftelijk laten weten dat zij daarvoor beschikbaar is.

In de praktijk

Voor pleegouders betekent voogdij dat zij zelf kunnen beslissen over school, medische zorg en reizen, zonder telkens toestemming te hoeven vragen. Het brengt ook verplichtingen mee, waaronder het beheer van het vermogen van het kind en verantwoording daarover.

De ouder wiens gezag is beëindigd blijft ouder. Contact met het kind blijft mogelijk en de onderhoudsplicht loopt door. Wie overweegt zich als voogd aan te melden, doet er goed aan eerst uit te zoeken wat de rol praktisch inhoudt; de Raad voor de Kinderbescherming en de gemeente kunnen daar informatie over geven.