Artikel 1:251b BW: Gezag van rechtswege na erkenning

Erkent iemand een kind, dan ontstaat daardoor niet alleen het juridische ouderschap maar in beginsel ook het gezag. De moeder en de erkenner oefenen dat gezag samen uit, zonder dat zij daar iets voor hoeven te doen. Dit artikel noemt de gevallen waarin dat niet gebeurt, en de manier waarop ouders er bij de erkenning zelf voor kunnen kiezen dat de moeder het gezag alleen houdt.

Gezamenlijk gezag als hoofdregel

Het uitgangspunt is dus: erkenning geeft gezag. Dat scheelt ouders die niet zijn getrouwd of geregistreerd een aparte stap, want vroeger moest daarvoor een aantekening in het gezagsregister worden gevraagd. De regeling van artikel 1:252 BW, waarin ouders samen om zo'n aantekening verzoeken, blijft bestaan voor situaties waarin het gezag niet al van rechtswege is ontstaan.

De uitzonderingen

Het gezag ontstaat niet van rechtswege wanneer er een voogd met de voogdij over het kind is belast, wanneer de voorziening in het gezag is komen te ontbreken, wanneer de ouder die het gezag heeft dat samen met een ander dan een ouder uitoefent, of wanneer de erkenner eerder al gezag over het kind heeft uitgeoefend. In die gevallen is er een reden om de bestaande gezagssituatie niet zomaar te doorbreken; wie dan gezag wil, moet zich tot de rechtbank wenden.

Kiezen voor gezag bij de moeder alleen

De moeder oefent het gezag alleen uit als uit de akte blijkt dat zij en de erkenner hebben verklaard dat het gezag alleen bij haar ligt. Die verklaring leggen zij af bij de erkenning zelf. Ook oefent de moeder het gezag alleen uit wanneer de rechtbank vervangende toestemming voor de erkenning heeft verleend.

De ambtenaar van de burgerlijke stand meldt zo'n verklaring of een erkenning met vervangende toestemming direct aan de griffier, zodat dit wordt aangetekend in het gezagsregister waarover artikel 1:244 BW gaat. Bij een erkenning vóór de geboorte gebeurt die melding na de geboorteaangifte. Daardoor is voor derden na te gaan wie het gezag uitoefent.

Een voorbeeld

Een stel dat samenwoont zonder te trouwen krijgt een zoon. De partner erkent het kind bij de gemeente. Zij leggen geen verklaring af dat het gezag bij de moeder blijft, en er speelt geen voogdij of andere uitzondering. Vanaf de erkenning hebben zij samen het gezag en beslissen zij samen over school en behandeling.

In de praktijk

Bespreek vóór de erkenning wat u wilt, want de verklaring dat de moeder het gezag alleen houdt hoort bij de erkenning zelf. Wilt u later alsnog gezamenlijk gezag, dan verloopt dat via een verzoek; het ontstaat niet vanzelf opnieuw. Bij twijfel over uw situatie kunt u bij de rechtbank een uittreksel uit het gezagsregister opvragen; dat register wordt bij de gerechten gehouden, niet bij de gemeente.