Boek 1 Artikel 248 (1:248 BW)

De norm die voor ouders geldt over verzorging en opvoeding, geldt volgens dit artikel ook voor twee andere groepen: de voogd, en degene die een minderjarige feitelijk verzorgt en opvoedt zonder gezag over dat kind te hebben. Het gaat om het tweede lid van artikel 1:247 BW: zorg en verantwoordelijkheid voor het geestelijk en lichamelijk welzijn en de veiligheid van het kind, het bevorderen van de ontwikkeling van zijn persoonlijkheid, en het verbod op geweld of vernederende behandeling.

Waarom deze uitbreiding nodig is

Artikel 1:247 BW gaat over ouderlijk gezag en dus over ouders. Zonder deze bepaling zou de norm niet gelden voor een voogd, die immers geen ouder is, en evenmin voor iemand die een kind in huis heeft zonder gezagdrager te zijn. Dat zou een gat opleveren, want juist bij kinderen die niet bij hun ouders wonen is duidelijkheid over de opvoedingsnorm belangrijk.

Voor wie de norm nu geldt

De eerste groep is de voogd: degene die het gezag uitoefent zonder ouder te zijn, bijvoorbeeld na het overlijden van beide ouders of nadat het gezag van de ouders is beëindigd. De tweede groep is ruimer omschreven en kijkt naar de feitelijke situatie. Wie een kind verzorgt en opvoedt zonder gezag, valt eronder. Denk aan een pleegouder, aan een grootouder bij wie een kleinkind woont, of aan de partner van een ouder die in het gezin meedraait.

Het gaat uitsluitend om de opvoedingsnorm, niet om de bevoegdheden die bij het gezag horen. Wie een kind verzorgt zonder gezag, krijgt door dit artikel niet het recht om over school, behandeling of woonplaats te beslissen; die beslissingen blijven bij de gezagdrager. De bepaling legt een plicht op, geen bevoegdheid.

Wat het betekent als het misgaat

Wordt een kind door een verzorger zonder gezag geslagen of vernederd, dan is dat in strijd met deze norm. De weg daarheen loopt via de gezagdrager, via de gecertificeerde instelling als er een ondertoezichtstelling loopt, of via een melding bij de raad voor de kinderbescherming. Bij pleegzorg speelt bovendien de plaatsende instelling een rol. De norm is geen strafbepaling, maar zij bepaalt wel waaraan het handelen wordt getoetst.

Een voorbeeld

Een jongen woont bij zijn tante omdat zijn moeder is opgenomen. De tante heeft geen gezag; de moeder is nog gezagdrager. Toch moet de tante zorgen voor zijn welzijn en veiligheid en mag zij geen geweld gebruiken in de opvoeding. Wordt zij later tot voogd benoemd, dan verandert er aan die norm niets; wel krijgt zij dan de beslissingsbevoegdheden die bij het gezag horen.

In de praktijk

Woont er een kind bij u zonder dat u het gezag hebt, ga dan na wie de belangrijke beslissingen mag nemen en leg zo mogelijk vast wat u wel zelf mag regelen. Voor de dagelijkse zorg bent u verantwoordelijk. Bij twijfel over uw positie kunt u terecht bij de gemeente of het Juridisch Loket.