Boek 1 Artikel 246 (1:246 BW)

Niet iedereen kan gezag over een kind uitoefenen. Dit artikel noemt drie groepen die daartoe onbevoegd zijn: wie zelf nog minderjarig is, wie onder curatele is gesteld, en wie door een stoornis van de geestvermogens niet in staat is het gezag uit te oefenen. Bij die laatste groep geldt een uitzondering: is de stoornis van tijdelijke aard, dan leidt zij niet tot onbevoegdheid.

De drie gronden

De eerste twee gronden werken automatisch. Een minderjarige ouder kan het gezag over haar eigen kind niet uitoefenen zolang zij zelf minderjarig is; er is dan een andere voorziening nodig. Wie onder curatele staat, is handelingsonbekwaam en kan om dezelfde reden niet de beslissingen nemen die het gezag meebrengt. De curatele wordt door de kantonrechter uitgesproken; de onbevoegdheid volgt daar rechtstreeks uit, zonder dat daarvoor een afzonderlijke beslissing over het gezag nodig is. Wordt de curatele opgeheven, dan vervalt ook deze grond.

De derde grond vraagt een beoordeling. Het gaat niet om elke psychische aandoening, maar om een stoornis die zo ernstig is dat iemand feitelijk in de onmogelijkheid verkeert het gezag uit te oefenen. Iemand die met ondersteuning voor zijn kind kan zorgen, is dus niet onbevoegd. En is de toestand tijdelijk, bijvoorbeeld tijdens een opname die weer voorbijgaat, dan blijft het gezag bestaan.

Onbevoegdheid is iets anders dan ongeschiktheid

Onbevoegdheid volgens dit artikel is een kwestie van hoedanigheid, geen oordeel over opvoedkwaliteiten. Vindt de raad voor de kinderbescherming dat een kind in zijn ontwikkeling wordt bedreigd, dan is de weg een kinderbeschermingsmaatregel bij de rechtbank, met eigen gronden en eigen waarborgen. Dit artikel gaat over de voorvraag: kan deze persoon überhaupt gezagdrager zijn?

Wat er dan gebeurt

Valt het gezag door onbevoegdheid weg of kan het niet ontstaan, dan blijft het kind niet zonder gezagdrager. Er moet dan in het gezag worden voorzien, bijvoorbeeld doordat de andere ouder het gezag uitoefent of doordat een voogd wordt benoemd. Wat er gebeurt zodra de onbevoegdheid later wegvalt, hangt af van de situatie (artikel 1:253q BW). Oefenden de ouders het gezag samen uit en was één van hen onbevoegd, dan lag het gezag zolang bij de ander en herleeft het gezamenlijke gezag vanzelf op het moment dat de grond van de onbevoegdheid er niet meer is. Had de onbevoegde ouder het gezag alleen, of is er een voogd benoemd, dan is er wél een beslissing van de rechtbank nodig, en die komt er alleen op verzoek.

Een voorbeeld

Een zestienjarige moeder bevalt van een dochter. Zolang zij zelf minderjarig is, kan zij het gezag niet uitoefenen en moet daarin op een andere manier worden voorzien. Wordt zij achttien, dan vervalt deze grond van onbevoegdheid; wat er dan met het gezag gebeurt, hangt af van de voorziening die intussen is getroffen. In een ander geval staat een vader onder curatele wegens een blijvende aandoening. Hij is en blijft de juridische ouder van zijn zoon, maar het gezag ligt bij een ander.

In de praktijk

Voor familieleden is het belangrijk te weten dat onbevoegdheid niet betekent dat de band met het kind verdwijnt. De ouder blijft ouder, kan omgang hebben en blijft in beginsel onderhoudsplichtig. Wie merkt dat er feitelijk niemand meer bevoegd is om over een kind te beslissen, kan dat melden bij de raad voor de kinderbescherming, die kan onderzoeken of een verzoek aan de rechtbank nodig is.