Vader van een kind is de man: a. die op het tijdstip van de geboorte van het kind met de vrouw uit wie het kind is geboren, is gehuwd of een geregistreerd partnerschap is aangegaan, tenzij onderdeel b of de slotzin van artikel 198, eerste lid, onder b, geldt; b. wiens huwelijk of geregistreerd partnerschap met de vrouw uit wie het kind is geboren, binnen 306 dagen voor de geboorte van het kind door zijn dood is ontbonden, zelfs indien de moeder was hertrouwd of een nieuw partnerschap had laten registreren; indien echter de vrouw sedert de 306de dag voor de geboorte van het kind was gescheiden van tafel en bed of zij en haar echtgenoot of geregistreerde partner sedert dat tijdstip gescheiden hebben geleefd, kan de vrouw binnen een jaar na de geboorte van het kind ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand verklaren dat haar overleden echtgenoot of geregistreerde partner niet de vader is van het kind, van welke verklaring een akte wordt opgemaakt; was de moeder op het tijdstip van de geboorte hertrouwd of had zij een nieuw partnerschap laten registreren dan is in dat geval de huidige echtgenoot of geregistreerde partner de vader of, in het geval, genoemd in artikel 198, eerste lid, onder b, de huidige echtgenote of geregistreerde partner de moeder van het kind; c. die het kind heeft erkend; d. wiens vaderschap gerechtelijk is vastgesteld; of e. die het kind heeft geadopteerd.
Boek 1 Artikel 199 (1:199 BW)
Wie vader van een kind is
Wettekst
Toelichting
Wie de juridische vader van een kind is, hangt niet af van de biologie maar van de gronden die dit artikel noemt. Is de moeder bij de geboorte getrouwd met een man of heeft zij met hem een geregistreerd partnerschap, dan is hij vader. Daarnaast is een man vader als hij het kind erkent, als zijn vaderschap door de rechter wordt vastgesteld, of als hij het kind adopteert. Er is ook een aparte regel voor de man die kort voor de geboorte is overleden.
Getrouwd of geregistreerd bij de geboorte
De hoofdregel is eenvoudig: een kind dat tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt geboren, heeft de echtgenoot of partner van de moeder als vader. Er is geen erkenning voor nodig en de ambtenaar van de burgerlijke stand vermeldt hem in de akte. Dat geldt ook als vaststaat dat een ander de verwekker is; daarvoor bestaat de aparte weg van de ontkenning van het vaderschap.
De man die kort voor de geboorte overlijdt
Is het huwelijk of partnerschap binnen 306 dagen voor de geboorte door de dood van de man geëindigd, dan is hij toch de vader, zelfs als de moeder inmiddels opnieuw was getrouwd of geregistreerd. De termijn van 306 dagen sluit aan bij de duur van een zwangerschap. Zo houdt een kind dat na het overlijden van zijn vader wordt geboren, gewoon twee ouders.
Op die regel bestaat een uitzondering voor situaties waarin de echtgenoten al uit elkaar waren. Was de vrouw sinds die 306e dag van tafel en bed gescheiden of leefden zij vanaf dat moment gescheiden, dan kan zij binnen een jaar na de geboorte bij de ambtenaar van de burgerlijke stand verklaren dat de overledene niet de vader is; daarvan wordt een akte opgemaakt. Was zij bij de geboorte al hertrouwd of opnieuw geregistreerd, dan is haar huidige partner in dat geval de ouder.
Erkenning, vaststelling en adoptie
Voor mannen die niet met de moeder zijn getrouwd of geregistreerd, lopen de wegen anders. Erkenning gebeurt bij de gemeente of bij de notaris en kan al voor de geboorte. Zolang het kind nog geen zestien is, is daarvoor vooraf schriftelijke toestemming van de moeder nodig, en is het kind twaalf of ouder, dan moet het ook zelf vooraf schriftelijk instemmen; ontbreekt een vereiste toestemming, dan is de erkenning nietig. Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap gaat via de rechtbank en wordt gebruikt als de man niet wil of niet meer kan erkennen. Adoptie is de zwaarste weg en loopt eveneens via de rechtbank.
Een voorbeeld. Een stel woont samen zonder te trouwen en krijgt een kind. De man is niet automatisch vader; zonder erkenning heeft het kind juridisch maar een ouder. Erkent hij het kind bij de gemeente, dan ontstaat de familierechtelijke betrekking, met gevolgen voor achternaam, erfrecht en onderhoudsplicht. Sinds de wijziging van het gezagsrecht ontstaat door die erkenning in beginsel meteen ook gezamenlijk gezag, tenzij de ouders daarbij verklaren dat de moeder het gezag alleen houdt of een wettelijke uitzondering geldt.
In de praktijk
Bent u niet getrouwd en niet geregistreerd, regel de erkenning dan liefst al tijdens de zwangerschap; dan is alles rond op het moment dat het kind er is. Neem geldige legitimatie mee en houd er rekening mee dat de moeder vooraf schriftelijk toestemming moet geven zolang het kind nog geen zestien is, en dat het kind zelf, als het twaalf is of ouder, daar schriftelijk mee moet instemmen. Twijfelt u wie juridisch vader is, kijk dan naar de geboorteakte: daar staat het, en niet in wat u samen heeft afgesproken.