Boek 1 Artikel 158 (1:158 BW)

Partneralimentatie hoeft niet door de rechter te worden opgelegd. Echtgenoten mogen er zelf afspraken over maken, en dit artikel geeft daarvoor de ruimte: voor of na de echtscheidingsbeschikking kunnen zij vastleggen of er een uitkering tot levensonderhoud komt en, als daarvoor wordt gekozen, tot welk bedrag. Zulke afspraken staan meestal in een echtscheidingsconvenant.

Wat u kunt afspreken

De vrijheid is groot. U kunt een bedrag afspreken, een staffel die in de loop van de jaren daalt, een afkoopsom in plaats van maandelijkse betalingen, of afspreken dat geen van beiden iets aan de ander betaalt. Ook in de tijd is er ruimte: de afspraak kan worden gemaakt terwijl de procedure nog loopt of zelfs voordat die begint, en net zo goed pas na de beschikking, bijvoorbeeld als dan pas duidelijk wordt hoe de inkomens zich ontwikkelen. Een convenant dat tijdens de lopende procedure wordt getekend, is in de praktijk juist het gewone geval. Eén kanttekening past hierbij: het moet gaan om een regeling rond een scheiding die werkelijk in beeld is, zodat het afzien van levensonderhoud dat al vóór of tijdens het huwelijk wordt vastgelegd geen stand houdt.

Wat er gebeurt als u de duur vergeet

Staat er geen termijn in de afspraak, dan gelden de wettelijke termijnen van artikel 1:157 BW gewoon. De alimentatie stopt dan van rechtswege na de helft van de huwelijksduur met een maximum van vijf jaren, met de uitzonderingen die daar staan voor lange huwelijken en voor jonge kinderen, en met de mogelijkheid van verlenging in bijzondere gevallen. Het loont dus om bewust op te schrijven hoe lang de alimentatie moet lopen, in plaats van dat punt open te laten.

De rol van de rechter

De rechter legt de afspraak meestal vast bij de echtscheidingsbeschikking, zodat er een titel is waarmee kan worden geïncasseerd als er niet wordt betaald. Een vastgelegde afspraak kan later in beginsel worden gewijzigd wanneer zij door veranderde omstandigheden niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet, bijvoorbeeld bij baanverlies of ziekte. Willen partijen dat juist uitsluiten, dan is daar het niet-wijzigingsbeding van artikel 1:159 BW voor; dat kan pas opzij worden gezet bij een zo ingrijpende verandering van omstandigheden dat iemand er naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet langer aan mag worden gehouden.

Een voorbeeld. Twee echtgenoten spreken in hun convenant af dat de een de ander vier jaar lang een vast bedrag per maand betaalt, waarna niets meer verschuldigd is. Die termijn is korter dan de wet en dat mag: door de duur uitdrukkelijk te regelen, zetten zij de wettelijke termijn opzij. Hadden zij de duur niet genoemd, dan was de wettelijke termijn gaan lopen.

In de praktijk

Leg de afspraak altijd schriftelijk vast, ook wanneer u er samen goed uitkomt, en laat opnemen wat er gebeurt bij indexering, bij een nieuwe baan en bij een nieuwe relatie. Artikel 1:158 BW schrijft zelf geen vorm voor, maar een schriftelijk stuk maakt het bewijs van wat is afgesproken eenvoudiger. Denk aan de gevolgen voor de belasting: betaalde partneralimentatie en ontvangen alimentatie tellen fiscaal mee. Twijfelt u of het bedrag klopt, laat het dan eerst doorrekenen; een handtekening onder een te lage of te hoge afspraak is later moeilijk terug te draaien.