Boek 1 Artikel 156 (1:156 BW)

Na een scheiding houdt de zorg voor elkaar niet meteen op. Dit artikel geeft de rechter de bevoegdheid om aan de echtgenoot die niet genoeg inkomsten heeft om van te leven, en die zich die redelijkerwijs ook niet kan verwerven, een uitkering tot levensonderhoud toe te kennen ten laste van de andere echtgenoot. Dat is wat in het dagelijks spraakgebruik partneralimentatie heet.

De twee voorwaarden

De wet stelt aan de kant van de vragende echtgenoot twee eisen naast elkaar. Zijn inkomsten moeten tekortschieten voor zijn levensonderhoud, en hij moet die inkomsten ook niet in redelijkheid zelf kunnen verwerven. Iemand die kan werken en van wie dat ook gevraagd mag worden, heeft dus geen aanspraak, hoe vervelend de scheiding financieel ook uitpakt. Hoe hoog de uitkering wordt, hangt daarna af van de maatstaven die de wet zelf voor levensonderhoud aanlegt: wat de een nodig heeft en wat de ander kan opbrengen. Die wettelijke maatstaven, kortweg behoefte en draagkracht, zijn in de rechtspraak verder ingevuld met rekenregels. Wie de bijdrage niet kan opbrengen, wordt er dan ook niet toe veroordeeld.

Alleen op verzoek

De rechter doet dit niet uit zichzelf. Er moet een verzoek liggen van de echtgenoot die de uitkering wil. Dat kan meteen bij de echtscheidingsbeschikking, maar ook bij een latere uitspraak, bijvoorbeeld als de financiële situatie pas na de scheiding verandert. Het gaat om de rechtbank, met een advocaat; de kantonrechter komt hier niet aan te pas.

Wat de rechter erbij mag betrekken

Het tweede lid staat toe dat de rechter bij de vaststelling rekening houdt met de behoefte aan een voorziening voor het geval degene die moet betalen overlijdt. De alimentatie stopt immers bij dat overlijden, en dat kan de ontvanger van de ene op de andere dag zonder inkomen zetten.

Het derde lid maakt maatwerk mogelijk: op verzoek van een van beiden kan de rechter de uitkering toekennen onder voorwaarden en voor een bepaalde termijn. Die termijn mag echter nooit verder reiken dan de wettelijke termijn van artikel 1:157 BW. Een rechter kan de alimentatie dus wel korter maken dan de wet, maar niet langer.

Een voorbeeld. Twee mensen scheiden na een lang huwelijk waarin de een de zorg voor de kinderen op zich nam en hooguit een paar dagen per week werkte. Zij vraagt bij de echtscheiding een uitkering. De rechter kijkt naar wat zij nodig heeft, naar wat zij zelf kan verdienen gezien haar leeftijd en arbeidsverleden, en naar wat de ander kan missen, en stelt op basis daarvan een bedrag vast.

In de praktijk

Vraag de alimentatie op tijd; wachten kost geld dat u niet meer inhaalt. Verzamel inkomensgegevens van beide kanten, want daar draait de berekening om. Spreken partners samen een bedrag af, leg dat dan schriftelijk vast in een convenant. Verandert later het inkomen van een van beiden ingrijpend, dan kan de bijdrage worden aangepast; dat mogen partners in onderling overleg doen, opnieuw schriftelijk vastgelegd. Pas als zij het niet eens worden, of als een beslissing van de rechter moet worden gewijzigd, is een nieuwe gang naar de rechtbank nodig.