Boek 1 Artikel 105 (1:105 BW)

Overlijdt een echtgenoot en blijkt de gemeenschap vol schulden te zitten, dan staan zijn erfgenamen voor dezelfde keuze als de echtgenoot zelf zou hebben gehad. Zij kunnen ieder voor hun eigen aandeel afstand doen van de gemeenschap, op dezelfde manier als de wet voor de echtgenoot voorschrijft: met een akte die in het huwelijksgoederenregister wordt ingeschreven.

Wie deze bevoegdheid hebben

• De erfgenamen van de echtgenoot door wiens overlijden de gemeenschap is ontbonden.

- De erfgenamen van een echtgenoot die binnen de gestelde termijn is overleden zonder zelf afstand te hebben gedaan. Zij kunnen dan alsnog doen wat hij niet meer heeft kunnen doen.

De termijn

De erfgenamen hebben drie maanden, te rekenen vanaf het moment waarop zij met het overlijden bekend zijn geworden. Omdat de termijn per erfgenaam loopt vanaf zijn eigen wetenschap, kan zij voor de een eerder aflopen dan voor de ander. Ieder van hen beslist bovendien voor zijn eigen aandeel: de een kan afstand doen terwijl de ander dat niet doet. Ook hier geldt dat de inschrijving binnen de termijn moet zijn geregeld, en dat de rechtbank de termijn vóór afloop kan verlengen (artikel 1:106 BW).

Waar het aandeel terechtkomt

Dit artikel zegt zelf niet wat er met een prijsgegeven aandeel gebeurt; het verwijst voor de manier van afstand doen naar het vorige artikel, en de gevolgen staan in artikel 1:103 BW. Volgens die regeling valt het aandeel waarvan afstand is gedaan toe aan de andere echtgenoot. Doen daarna ook van de andere kant de rechthebbenden afstand, dan gelden de bijzondere regels van artikel 1:108 BW en moet de gemeenschap worden vereffend.

Wat niet overgaat

De aanspraak van de echtgenoot om zijn bed, beddengoed en kleren uit de gemeenschap terug te vorderen is strikt persoonlijk. Die kan niet worden overgedragen en gaat ook niet over op zijn erfgenamen. Erfgenamen die afstand doen, krijgen dus wel de bevrijding van bepaalde schulden, maar niet dat persoonlijke voorrecht.

Gemeenschap en nalatenschap zijn twee boedels

Deze afstand gaat alleen over het aandeel in de huwelijksgemeenschap, niet over wat de overledene verder naliet. Een erfgenaam heeft met beide te maken: met de gemeenschap, waarvan het aandeel van de overledene deel uitmaakt, en met de nalatenschap als geheel, waarvoor het erfrecht eigen regels geeft. Een schuld kan tot de gemeenschap behoren of tot het overige deel van de nalatenschap; alleen voor de eerste soort heeft de afstand van de gemeenschap betekenis.

In de praktijk

Een vrouw overlijdt; zij was in gemeenschap van goederen getrouwd. Haar zoon hoort pas weken later van haar dood, omdat hij in het buitenland werkt; haar dochter wist het meteen. De gemeenschap blijkt een tekort te hebben door een mislukte belegging. Voor de dochter loopt de termijn van drie maanden vanaf de dag van overlijden, voor de zoon vanaf het moment waarop hij het bericht kreeg. Elk van hen besluit voor zijn eigen aandeel en laat, als hij afstand doet, binnen zijn eigen termijn een akte inschrijven.

Of de gemeenschap per saldo een tekort heeft, blijkt uit stukken als bankafschriften, jaarstukken en brieven van schuldeisers. De termijn van drie maanden loopt intussen door, ook als die stukken nog niet compleet zijn; artikel 1:106 BW biedt dan de mogelijkheid van verlenging.