Boek 1 Artikel 100 (1:100 BW)

Is de gemeenschap eenmaal ontbonden, dan hebben de echtgenoten er een gelijk aandeel in. Ieder krijgt dus de helft, ongeacht wie het geld verdiende, op wiens naam het huis stond of wie de administratie deed. Wanneer de gemeenschap precies ontbonden is, bijvoorbeeld door echtscheiding, overlijden of opheffing bij huwelijkse voorwaarden, regelt artikel 1:99 BW. Vanaf dat moment ontstaat een ontbonden gemeenschap die nog moet worden verdeeld.

Een gelijk aandeel is nog geen verdeling

Een aandeel van de helft betekent niet dat elk goed doormidden gaat. Het geeft aan hoeveel ieder per saldo toekomt. Bij de verdeling kan het ene goed aan de een en het andere goed aan de ander worden toegedeeld, eventueel met een vergoeding in geld om het verschil op te vangen. Komen de echtgenoten daar samen niet uit, dan kan de rechter de verdeling vaststellen.

Wanneer de helft niet geldt

De wet laat twee wegen open om vooraf iets anders vast te leggen dan gelijke aandelen: huwelijkse voorwaarden, of een overeenkomst tussen de echtgenoten die schriftelijk is gesloten met het oog op de aanstaande ontbinding. Die tweede mogelijkheid geldt niet voor een ontbinding door overlijden of door opheffing bij huwelijkse voorwaarden. In de praktijk gaat het dus om afspraken die stellen maken als de scheiding eraan komt, bijvoorbeeld in een echtscheidingsconvenant. De wet eist een geschrift; een mondelinge afspraak voldoet daar niet aan.

Een tekort: wie draagt de schulden

Zijn er bij de ontbinding niet genoeg goederen om de schulden van de gemeenschap te voldoen, dan dragen beide echtgenoten dat tekort ieder voor een gelijk deel. Ook hier bevat de wet een uitzondering: brengen de eisen van redelijkheid en billijkheid, mede in verband met de aard van de schulden, een andere draagplicht mee, dan geldt die. Of dat zo is, hangt af van de omstandigheden van het geval.

• Draagplicht gaat over de vraag wie de schuld uiteindelijk voor zijn rekening neemt, tussen de echtgenoten onderling.
• Aansprakelijkheid gaat over de vraag wie de schuldeiser kan aanspreken; die regel wordt door de onderlinge draagplicht niet veranderd.

- Aard van de schulden is het gezichtspunt dat de wet zelf noemt; andere omstandigheden kunnen meewegen.

Schuldeisers blijven waar ze waren

Wie op het moment van de ontbinding schuldeiser is, houdt zijn verhaalsrecht op de goederen van de gemeenschap zolang die niet zijn verdeeld. De ontbinding zet dus geen streep door hun positie. Wel blijft de beperking gelden dat voor een privéschuld hoogstens de helft van de opbrengst van een gemeenschapsgoed kan worden gehaald, met het overnemingsrecht voor de andere echtgenoot.

In de praktijk

Een echtpaar gaat scheiden; er is een huis met overwaarde en een doorlopend krediet. Beiden hebben recht op de helft van wat er per saldo is, ook al betaalde de een jarenlang alle lasten. Blijft er na verkoop een restschuld over, dan dragen zij die in beginsel samen, ieder de helft, tenzij redelijkheid en billijkheid een andere verdeling van die last meebrengen.

Een afwijking van de gelijke aandelen kan volgens het eerste lid vooraf worden vastgelegd in huwelijkse voorwaarden of in een overeenkomst die met het oog op de aanstaande ontbinding is gesloten. Het vereiste van een geschrift ziet op die laatste overeenkomst tussen de echtgenoten.