Boek 1 Artikel 96 (1:96 BW)

Verhaal van schuldeisers op de gemeenschap

Voor een schuld van een echtgenoot kunnen, ongeacht of deze in de gemeenschap is gevallen, zowel de goederen van de gemeenschap als zijn eigen goederen worden uitgewonnen.
Voor een niet in de gemeenschap gevallen schuld van een echtgenoot kunnen de goederen van de gemeenschap niet worden uitgewonnen, indien de andere echtgenoot eigen goederen van eerstgenoemde aanwijst, die voldoende verhaal bieden. Voor een in de gemeenschap gevallen schuld van een echtgenoot kunnen de eigen goederen van deze echtgenoot niet worden uitgewonnen, indien hij goederen van de gemeenschap aanwijst, die voldoende verhaal bieden.
Het verhaal op de goederen van de gemeenschap voor een niet tot de gemeenschap behorende schuld van een echtgenoot is beperkt tot de helft van de opbrengst van het uitgewonnen goed. De andere helft komt de andere echtgenoot toe en valt voortaan buiten de gemeenschap. De andere echtgenoot is bevoegd, indien een schuldeiser verhaal op een goed van de gemeenschap zoekt ter zake van een niet tot de gemeenschap behorende schuld, het goed waarop de schuldeiser verhaal zoekt, over te nemen tegen betaling van de helft van de waarde van dat goed uit zijn eigen vermogen. Vanaf het tijdstip van de overneming is dit een eigen goed van deze echtgenoot, dat niet in de gemeenschap valt.
De echtgenoot uit wiens eigen goederen een schuld van de gemeenschap is voldaan, heeft deswege recht op vergoeding uit de goederen van de gemeenschap. Betreft het een schuld ter zake van een tot de gemeenschap behorend goed, dan wordt het beloop van de vergoeding bepaald overeenkomstig artikel 87, tweede en derde lid.
De echtgenoot wiens niet in de gemeenschap gevallen schuld uit goederen van de gemeenschap is voldaan, is deswege gehouden tot vergoeding aan de gemeenschap. Betreft het een schuld ter zake van een tot zijn eigen vermogen behorend goed, dan wordt het beloop van de vergoeding bepaald overeenkomstig artikel 87, tweede en derde lid.
De echtgenoot die een schuldeiser tegenwerpt dat een goed waarop deze verhaal zoekt niet behoort tot de gemeenschap, draagt daarvan de bewijslast.

Toelichting

Voor een schuld van een echtgenoot kan een schuldeiser zowel de goederen van de gemeenschap als de eigen goederen van die echtgenoot uitwinnen; of de schuld nu in de gemeenschap is gevallen of niet. Dat is een ruime uitgangspositie voor de schuldeiser. De wet geeft de andere echtgenoot daarnaast enkele instrumenten om het gezamenlijke vermogen te beschermen.

Het aanwijzingsrecht

Bij een privéschuld: wijst de andere echtgenoot eigen goederen van de schuldenaar aan die genoeg verhaal bieden, dan blijven de gemeenschapsgoederen buiten schot.
Bij een gemeenschapsschuld: wijst de schuldenaar zelf gemeenschapsgoederen aan die genoeg verhaal bieden, dan blijven zijn eigen goederen buiten schot.

In beide gevallen moet er dus daadwerkelijk voldoende te halen zijn bij de aangewezen goederen. Een aanwijzing die de schuldeiser met lege handen laat, helpt niet.

Slechts de helft van de opbrengst

Zoekt een schuldeiser verhaal op een gemeenschapsgoed voor een schuld die niet tot de gemeenschap behoort, dan is dat verhaal beperkt tot de helft van de opbrengst. De andere helft komt de andere echtgenoot toe en valt daarna buiten de gemeenschap. Zo wordt voorkomen dat een privéschuld het hele gezamenlijke vermogen opeet.

De andere echtgenoot heeft bovendien een overnemingsrecht: hij kan het goed waarop de schuldeiser zich richt overnemen door de helft van de waarde ervan uit zijn eigen vermogen te betalen. Vanaf dat moment is het zijn privégoed. Zo kan hij bijvoorbeeld voorkomen dat een auto of een inboedelstuk dat het gezin nodig heeft, wordt verkocht.

Vergoeding als het uit de verkeerde pot komt

Wordt een schuld van de gemeenschap betaald uit het eigen vermogen van een echtgenoot, dan heeft hij recht op vergoeding uit de gemeenschap. Andersom geldt hetzelfde: wordt een privéschuld voldaan uit gemeenschapsgoederen, dan moet die echtgenoot de gemeenschap vergoeden. Gaat het om een schuld die bij een bepaald goed hoort, dan wordt de omvang van de vergoeding bepaald volgens de maatstaf van artikel 1:87 BW, dus meebewegend met de waarde.

Wie moet wat bewijzen

Werpt een echtgenoot een schuldeiser tegen dat een goed niet tot de gemeenschap behoort, dan moet hij dat bewijzen. De schuldeiser mag dus in beginsel op de zichtbare situatie afgaan. Ook hier is een goede administratie van erfenissen, giften en privé betaalde aankopen doorslaggevend.

In de praktijk

Een man heeft een oude belastingschuld uit zijn tijd als zelfstandige; die schuld is privé gebleven. De deurwaarder legt beslag op de gezamenlijke auto. Zijn echtgenote kan aanwijzen dat er een privérekening van hem is met voldoende saldo. Lukt dat niet, dan kan zij de auto overnemen door de helft van de waarde uit haar eigen vermogen te betalen, of moet zij accepteren dat de helft van de opbrengst naar de schuldeiser gaat.

Reageer bij beslag altijd meteen en laat u informeren, bijvoorbeeld via het Juridisch Loket of de schuldhulpverlening van de gemeente. Deze rechten helpen alleen als u ze op tijd inroept.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Relevante jurisprudentie

Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.

Vergoeding als prive-geld in de gemeenschap verdwijnt

Hoge Raad · 2019-04-05 · ECLI:NL:HR:2019:504

De vrouw had een geschonken bedrag dat buiten de gemeenschap viel op een gezamenlijke bankrekening gestort, waarna het aan uiteenlopende uitgaven was besteed. De Hoge Raad oordeelde dat het wettelijk stelsel meebrengt dat de vrouw door deze vermogensverschuiving in beginsel recht heeft op vergoeding van dat bedrag door de gemeenschap. Het is vervolgens aan de andere echtgenoot om feiten te stellen en te bewijzen waaruit volgt dat het vergoedingsrecht niet geldend kan worden gemaakt, bijvoorbeeld omdat het geld aan prive-schulden van de vrouw is besteed. De uitspraak verdeelt daarmee de bewijslast rond vergoedingsrechten tussen een echtgenoot en de gemeenschap.

Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.

Wettekst