Artikel 1:95a BW: Vergoeding voor arbeid in een onderneming buiten de gemeenschap

Vergoeding voor arbeid in een onderneming buiten de gemeenschap

Indien een onderneming buiten de gemeenschap valt, komt ten bate van de gemeenschap een redelijke vergoeding voor de kennis, vaardigheden en arbeid die een echtgenoot ten behoeve van die onderneming heeft aangewend, voor zover een dergelijke vergoeding niet al op andere wijze ten bate van beide echtgenoten komt of is gekomen.
Ook indien een onderneming op naam en voor rekening van een personenvennootschap of een rechtspersoon wordt uitgeoefend, de gerechtigdheid tot die personenvennootschap of die rechtspersoon buiten de gemeenschap valt en de echtgenoot die daartoe is gerechtigd, in overwegende mate bij machte is te bepalen dat de winsten van die onderneming hem rechtstreeks of middellijk ten goede komen, komt ten bate van de gemeenschap een redelijke vergoeding voor de kennis, vaardigheden en arbeid die een echtgenoot ten behoeve van die onderneming heeft aangewend, voor zover een dergelijke vergoeding niet al op andere wijze ten bate van beide echtgenoten komt of is gekomen.

Toelichting

Deze bepaling regelt een scheefgroei die anders zou ontstaan. Valt een onderneming buiten de gemeenschap, bijvoorbeeld omdat zij al voor het huwelijk bestond of is geërfd, dan komt de waarde die met kennis, vaardigheden en arbeid in dat bedrijf wordt opgebouwd volledig aan die ene echtgenoot toe. De wet corrigeert dat: aan de gemeenschap komt een redelijke vergoeding toe voor die inzet.

Waarom deze regel bestaat

In een huwelijk komt het inkomen van beide echtgenoten normaal gesproken de gemeenschap ten goede. Wie al zijn werkuren in zijn eigen onderneming stopt en zichzelf weinig of niets uitkeert, laat de opbrengst in het bedrijf zitten. Dat bedrijf is privé, dus het gezin ziet er niets van terug. De vergoedingsplicht zorgt ervoor dat de arbeid alsnog aan beiden ten goede komt.

Wanneer er niets bij komt

De vergoeding is alleen aan de orde voor zover zij niet al op een andere manier aan beide echtgenoten ten goede komt of is gekomen. Keert de ondernemer zichzelf een marktconform salaris uit dat in de gemeenschap valt, dan is er niets meer te compenseren. Betaalt hij zichzelf structureel te weinig terwijl de onderneming groeit, dan wel.

Ook bij een bedrijf in een bv of vennootschap

De regel geldt niet alleen voor een eenmanszaak. Wordt de onderneming gedreven op naam en voor rekening van een personenvennootschap of een rechtspersoon, valt het belang daarin buiten de gemeenschap, en kan de echtgenoot in overwegende mate bepalen dat de winst hem direct of indirect toevalt, dan geldt hetzelfde. Anders zou de bescherming eenvoudig te omzeilen zijn door een bv ertussen te zetten.

Wat een redelijke vergoeding is

Wat zou een derde kosten: welk salaris zou een vergelijkbare kracht op deze plek verdienen.
Wat is er al uitgekeerd: het loon, de winstuitkering of het dividend dat al in de gemeenschap viel gaat eraf.
Wat kon het bedrijf dragen: van een onderneming die nauwelijks winst maakt, valt weinig te vergoeden.

Een exacte formule geeft de wet niet. In de praktijk komt er vaak een berekening van een accountant of een deskundige aan te pas, en wordt de uitkomst bij de afwikkeling van de scheiding meegenomen.

In de praktijk

Een vrouw erfde het bedrijf van haar ouders; het valt buiten de gemeenschap. Zij werkt er vijftien jaar fulltime en keert zichzelf een bescheiden salaris uit, terwijl het eigen vermogen van het bedrijf flink groeit. Bij de scheiding kan haar man aanvoeren dat de gemeenschap recht heeft op een redelijke vergoeding voor haar arbeid, zodat een deel van die groei alsnog gedeeld wordt.

Ondernemers doen er goed aan hun beloning zakelijk vast te leggen en jaarstukken te bewaren. Dat voorkomt dat er achteraf een schatting overheen moet die niemand kan controleren.

Redactionele toelichting . Geen juridisch advies.

Wettekst