Boek 1 Artikel 19b (1:19b BW)

Soms ontbreken bij een geboorte juist de gegevens die een akte moet bevatten: de plaats, de dag of de naam van de moeder uit wie het kind is geboren. Dit artikel regelt dat de geboorteakte op die punten wordt opgemaakt op bevel en volgens de aanwijzingen van het openbaar ministerie. Zo krijgt ook een kind zonder bekende herkomst een volwaardige akte.

Waarom het openbaar ministerie

De ambtenaar van de burgerlijke stand legt vast wat vaststaat; hij mag niets invullen wat hij niet kan verifiëren. Bij een vondeling staan de kerngegevens juist niet vast. Iemand moet dan bepalen wat er in de akte komt te staan. De wet legt dat bij de officier van justitie, die daarvoor een bevel geeft en aanwijzingen verstrekt, mede omdat er meestal ook een onderzoek loopt naar de omstandigheden waaronder het kind is achtergelaten.

De ambtenaar volgt dat bevel op. De akte vermeldt dan bijvoorbeeld een vastgestelde geboortedatum en de gemeente waar het kind is aangetroffen als geboorteplaats.

Naam en verdere gevolgen

Zijn ook de ouders onbekend, dan neemt de ambtenaar voorlopige voornamen en een voorlopige geslachtsnaam op, in afwachting van een koninklijk besluit waarbij de namen definitief worden vastgesteld. Die regeling staat in artikel 1:5 BW. Het kind heeft daarmee vanaf het begin een naam en een registratie, wat nodig is voor zorg, onderwijs en later voor een identiteitsbewijs.

Omdat er geen ouders bekend zijn, is er ook niemand die het gezag uitoefent. Er wordt dan voorzien in voogdij, zodat er iemand is die namens het kind beslist. Gezag, ouderschap en onderhoudsplicht staan in dit boek los van elkaar; bij een vondeling ontbreken zij aanvankelijk alle drie.

Als er later meer bekend wordt

Blijkt naderhand wie de moeder is of waar en wanneer het kind werkelijk is geboren, dan kan de akte worden aangepast. Dat gebeurt niet door de oude akte weg te gooien, maar door verbetering of aanvulling en door latere vermeldingen. Zo blijft zichtbaar hoe de registratie tot stand is gekomen en wat er later aan is toegevoegd.

Een voorbeeld. Een pasgeboren kind wordt in een portiek gevonden. De officier van justitie geeft aan welke geboortedatum wordt aangehouden op grond van medisch onderzoek, en de gemeente waar het kind is aangetroffen komt in de akte als geboorteplaats. Het kind krijgt voorlopige namen, en er wordt een voogd benoemd.

In de praktijk

Voor pleeg- en adoptiegezinnen is het goed te weten dat de akte later kan worden aangevuld als er nieuwe gegevens boven tafel komen. Wie zelf als vondeling is geregistreerd en op zoek gaat naar zijn afkomst, kan bij de gemeente en het archief navragen welke stukken er zijn; ondersteuning daarbij is er via instanties die zich richten op afstammingsvragen.