Boek 1 Artikel 13 (1:13 BW)

Het sterfhuis van iemand die is overleden ligt daar waar hij zijn laatste woonplaats had. Waar hij feitelijk stierf, doet dus niet ter zake: iemand die in een ziekenhuis of tijdens een vakantie overlijdt, heeft zijn sterfhuis in de gemeente waar hij woonde. Dat aanknopingspunt is van belang bij de afwikkeling van de nalatenschap.

Waarom de wet dit vastlegt

Na een overlijden moeten allerlei zaken op één plaats samenkomen: de boedel, de schulden, de vraag wie erfgenaam is en wie namens de nalatenschap kan optreden. Zonder een vast aanknopingspunt zou dat afhangen van het toeval van de plek van overlijden. Door aan te sluiten bij de laatste woonplaats komt de afwikkeling terecht waar het leven van de overledene zich afspeelde en waar zijn administratie en zijn nabestaanden meestal te vinden zijn.

Wat die laatste woonplaats was, bepaalt u met de gewone regels over woonplaats: de woonstede, en bij gebreke daarvan het werkelijk verblijf. Ook de afgeleide woonplaats kan een rol spelen, bijvoorbeeld bij iemand die onder curatele stond.

Waar dit doorwerkt

Het sterfhuis speelt onder meer bij de vraag welke rechter over de nalatenschap gaat en waar bepaalde verklaringen worden afgelegd, zoals de aanvaarding of verwerping van een erfenis. De regels daarover staan in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek en in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Ook de notaris die een verklaring van erfrecht opmaakt, gaat uit van de laatste woonplaats.

Bij mensen die in het buitenland woonden of daar hun laatste jaren doorbrachten, wordt de vraag ingewikkelder. Dan spelen naast dit artikel ook regels van internationaal privaatrecht een rol, die bepalen welk recht op de nalatenschap van toepassing is en welke rechter bevoegd is.

Een voorbeeld

Een vrouw woont haar hele leven in dezelfde gemeente, maar verblijft de laatste maanden in een hospice net over de gemeentegrens en overlijdt daar. Haar sterfhuis ligt niet in de gemeente van het hospice, maar in de gemeente waar zij woonde, tenzij zij haar woonstede daadwerkelijk had verplaatst. De erfgenamen wenden zich dus tot de rechter en de instanties van haar eigen woonplaats.

In de praktijk

Voor nabestaanden is het praktische advies eenvoudig: houd bij de afwikkeling het adres aan waar de overledene woonde, niet de plaats van overlijden. Vermeld dat adres in de aangifte van overlijden, in correspondentie met de bank en in stukken voor de notaris. Wijkt de inschrijving af van de werkelijkheid, bijvoorbeeld omdat iemand al langer bij familie woonde, leg dan vast hoe de feitelijke situatie was.

Merk op dat de akte van overlijden wordt opgemaakt in de gemeente waar de persoon is overleden. Dat is een andere kwestie dan het sterfhuis: de akte volgt de plaats van het overlijden, de afwikkeling van de nalatenschap volgt de laatste woonplaats.