Boek 1 Artikel 3 (1:3 BW)

Dit artikel geeft de rekenregel waarmee u vaststelt hoe nauw twee mensen familie van elkaar zijn. U telt het aantal geboorten dat de verwantschap tot stand heeft gebracht. Daarnaast bepaalt het artikel dat u door een huwelijk of geregistreerd partnerschap aanverwant wordt van de familie van uw partner, en dat die band blijft bestaan als de relatie eindigt.

Zo telt u de graden

Elke geboorte op de lijn tussen twee personen telt als één graad. Tussen u en uw achterkleinkind liggen drie geboorten: die van uw kind, van uw kleinkind en van het achterkleinkind zelf. U staat dus in de derde graad tot elkaar. Loopt de verwantschap niet recht omhoog of omlaag, dan telt u eerst omhoog tot de gemeenschappelijke voorouder en daarna weer omlaag. Een man en de kleindochter van zijn broer zijn zo verwant in de vierde graad: de geboorte van de man zelf brengt u bij de gemeenschappelijke ouders, en daarna volgen de geboorten van de broer, van diens kind en van de kleindochter.

Een erkenning, een gerechtelijke vaststelling van het ouderschap en een adoptie tellen daarbij mee alsof er een geboorte heeft plaatsgevonden. Wie een kind erkent, wordt daarmee dus in de eerste graad bloedverwant, en het kind wordt ook verwant aan de rest van de familie van de erkenner, bijvoorbeeld in de derde graad aan diens grootouders. Waar de wet van bloedverwantschap spreekt, gaat het dus om de juridische familieband die door afstamming, erkenning, gerechtelijke vaststelling of adoptie is ontstaan.

Aanverwantschap: de familie van uw partner

Trouwt u of registreert u uw partnerschap, dan ontstaat er tussen u en de bloedverwanten van uw partner aanverwantschap, in dezelfde graad als waarin uw partner tot hen staat. U neemt de graad van uw partner dus over. Tussen uw eigen familie en die van uw partner ontstaat onderling geen band; aanverwantschap loopt alleen via u en uw partner.

Het derde lid bepaalt dat de aanverwantschap blijft bestaan als het huwelijk of het partnerschap eindigt. Na een scheiding of na het overlijden van uw partner blijft u dus aanverwant van diens familie. Wat die band betekent, hangt af van de regeling die er gevolgen aan verbindt. Een verzoek om curatele, bewind of mentorschap kunt u als aanverwant echter niet doen: die kring omvat wel de partner en de bloedverwanten tot en met de vierde graad, maar de aanverwanten niet.

Waarom de graad ertoe doet

Aan de graad zijn rechtsgevolgen verbonden. Op tal van plaatsen knoopt de wet er gevolgen aan vast: wie met wie mag trouwen, wie erft en in welke volgorde, wie onderhoudsplichtig kan zijn, wie een familielid mag vertegenwoordigen of wie de kantonrechter kan voorstellen als bewindvoerder of mentor. Ook buiten dit boek werkt de graad door, bijvoorbeeld in het erfrecht in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek en in belastingregels.

Een voorbeeld. Een vrouw trouwt met een man die uit een eerdere relatie een dochter heeft, en die dochter heeft zelf een zoontje. De dochter staat in de eerste graad tot haar vader, het zoontje in de tweede. Door het huwelijk wordt de vrouw aanverwant van beiden in dezelfde graden: van de dochter in de eerste, van het zoontje in de tweede. Gaan de vrouw en de man later uit elkaar, dan verandert daar op grond van het derde lid niets aan. Tussen de ouders van de vrouw en de dochter van haar man ontstaat geen verwantschap.

In de praktijk

Voor de meeste mensen komt dit artikel pas in beeld als iemand vraagt of een familielid 'in de tweede graad' staat, bijvoorbeeld bij een verzoek aan de kantonrechter of bij het invullen van formulieren. Tel dan simpelweg de geboorten van de een naar de ander, via de gemeenschappelijke voorouder. Bij aanverwantschap kijkt u naar de graad tussen uw partner en zijn familielid en neemt u die over.

• Bloedverwant: familie via afstamming, erkenning, gerechtelijke vaststelling of adoptie.
• Aanverwant: familie van uw echtgenoot of geregistreerde partner.
• Na de scheiding: de bloedverwantschap verandert niet en de aanverwantschap blijft ook bestaan.