Boek 6 Artikel 275 (6:275 BW)

Bij het terugdraaien van een overeenkomst gaat het niet alleen om de zaak zelf. Er kunnen inkomsten uit zijn voortgekomen en er kunnen kosten voor zijn gemaakt. Dit artikel sluit voor die punten aan bij de regeling in Boek 3 over de afgifte van vruchten en de vergoeding van kosten en schade (de artikelen 3:120 tot en met 3:124 BW). Die artikelen staan in de titel over bezit en houderschap. Via dit artikel gelden zij, voor zover het om vruchten, kosten en schade gaat, ook voor de partij die na ontbinding iets moet teruggeven of terugdraaien.

Het onderscheid naar trouw

De artikelen van Boek 3 onderscheiden de bezitter te goeder trouw (artikel 3:120 BW) en de bezitter die niet te goeder trouw is (artikel 3:121 BW). De positie van de tweede is minder gunstig: hij moet meer afgeven en krijgt minder vergoed. Bij de overeenkomstige toepassing na ontbinding moet daarom worden bepaald welke van die twee posities bij de partij past die moet teruggeven, en vanaf welk moment. De rest van de afdeling over de ongedaanmaking na ontbinding is daarbij van belang.

Wat vruchten zijn

Vruchten zijn de opbrengsten die een zaak of een recht oplevert: huur die u ontving, rente op een geldsom, of de oogst van een perceel. Of u ze mag houden, hangt af van de positie die u volgens de vorige paragraaf inneemt. Artikel 3:120 BW laat de bezitter te goeder trouw de vruchten die zijn afgescheiden of opeisbaar zijn geworden, terwijl artikel 3:121 BW de bezitter die niet te goeder trouw is tot afgifte verplicht.

Wat er met kosten en schade gebeurt

• Kosten van onderhoud en instandhouding die u ten behoeve van de zaak maakte komen voor vergoeding in aanmerking, en hetzelfde geldt voor schade waarvoor u juist als bezitter van die zaak tegenover een derde aansprakelijk werd. Vergoed wordt wat daarvan overblijft nadat de vruchten en de overige voordelen die u er intussen uit genoot zijn verrekend, en de rechter mag het bedrag verder terugbrengen als u er anders onbillijk beter van zou worden.
• Kosten die de zaak in waarde hebben verhoogd volgen bij een ontvanger te goeder trouw dezelfde maatstaf: niet de waardestijging telt, maar wat u werkelijk aan de zaak uitgaf, verminderd met wat zij u opbracht. Was u niet te goeder trouw, dan rest u alleen de weg van de ongerechtvaardigde verrijking van artikel 6:212 BW, en daar vormt de daadwerkelijke verrijking van de ander wel de bovengrens.

- Kosten die alleen uw eigen genot dienden, zoals een persoonlijke aanpassing die de zaak niet meer waard maakt, blijven voor uw rekening.

Een voorbeeld

Iemand koopt een appartement dat hij verhuurt en de koop wordt later ontbonden. De huur die hij in de tussenliggende periode ontving en de kosten van noodzakelijk onderhoud aan het dak staan niet los naast elkaar in de afrekening: die opbrengst wordt eerst op die kosten in mindering gebracht, en alleen wat dan nog openstaat komt voor vergoeding in aanmerking. Een luxe verbouwing van de badkamer die de waarde nauwelijks verhoogt, blijft grotendeels voor rekening van de koper.

In de praktijk

Bij de afwikkeling van een ontbinding gaat het om cijfers: opbrengsten en uitgaven, met bonnen en facturen. Wie aanspraak maakt op vergoeding van kosten, moet die kunnen onderbouwen. Ook de data waarop de prestatie werd ontvangen en waarop de ontbinding plaatsvond, kunnen voor de afrekening van belang zijn.

De afrekening bestaat uit vier posten: teruggave van de zaak, terugbetaling van de prijs, afdracht van opbrengsten en vergoeding van kosten. Samen bepalen zij wat er per saldo moet worden betaald.