Boek 3 Artikel 120 (3:120 BW)

Wanneer iemand een goed jarenlang onder zich heeft gehad in de overtuiging dat het van hem was, en de echte rechthebbende meldt zich alsnog, moet er worden afgerekend. Dit artikel regelt die afrekening voor de bezitter te goeder trouw. Hij mag houden wat het goed in die tijd heeft opgeleverd, hij krijgt zijn kosten vergoed en hij hoeft het goed niet af te geven zolang die vergoeding niet is betaald.

De vruchten blijven bij de bezitter

Het eerste lid wijst de vruchten toe aan de bezitter te goeder trouw. Natuurlijke vruchten, zoals een oogst of het jong van een dier, komen hem toe zodra ze zijn afgescheiden. Burgerlijke vruchten, zoals huur of rente, komen hem toe zodra ze opeisbaar zijn geworden. Het gaat dus om wat in de periode van zijn bezit is losgekomen van het goed zelf.

Het gevolg is dat de bezitter te goeder trouw de opbrengsten uit die periode niet aan de rechthebbende hoeft af te dragen, ook niet als hij ze al heeft uitgegeven. Wat goede trouw is, bepaalt artikel 3:118 BW. Voor een bezitter die niet te goeder trouw is, geldt de strengere regeling van artikel 3:121 BW; welke van de twee regelingen van toepassing is, hangt dus af van de goede trouw van de bezitter.

Kosten en schade voor rekening van de rechthebbende

Het tweede lid draait het om zodra de rechthebbende het goed opeist of terugkrijgt. Dan moet hij de kosten vergoeden die ten behoeve van het goed zijn gemaakt. Denk aan uitgaven voor onderhoud, herstel of verzekering, of aan andere bedragen die de bezitter in het goed heeft gestoken. Ook schade waarvoor de bezitter juist door zijn bezit tegenover derden aansprakelijk is geweest, valt onder de vergoeding; de wet verwijst daarvoor naar de regeling van de onrechtmatige daad in titel 3 van Boek 6, waaronder de aansprakelijkheid voor zaken.

Die vergoeding wordt wel verrekend. Heeft de bezitter door de vruchten en de andere voordelen al genoeg ontvangen om zijn kosten te dekken, dan blijft er niets te vergoeden over. Bovendien mag de rechter de vergoeding beperken als volledige betaling erop zou neerkomen dat de bezitter er onbillijk beter van wordt ten koste van de rechthebbende. Zo blijft de afrekening in verhouding.

Afgifte opschorten tot er is betaald

Het derde lid geeft de bezitter te goeder trouw een drukmiddel: zolang hij zijn vergoeding niet heeft ontvangen, mag hij de afgifte van het goed opschorten. Hij hoeft dus niet eerst het goed kwijt te raken en daarna te procederen over zijn geld. De rechthebbende die zijn goed terug wil, zal dus eerst de verschuldigde vergoeding moeten voldoen of het over de hoogte daarvan met de bezitter eens moeten worden.

Het vierde lid trekt de regeling breder. Ook wie meent en mocht menen dat hij het bezit rechtmatig heeft verkregen, valt eronder, zelfs als hij weet dat de handelingen die voor de levering van het recht nodig waren niet zijn verricht. Het gaat dan om iemand die weet dat de formele overdracht nog ontbreekt, maar die op goede gronden aanneemt dat hij het bezit langs rechtmatige weg heeft gekregen. Voor de afrekening staat hij gelijk aan de bezitter te goeder trouw.

Een voorbeeld. Iemand koopt te goeder trouw een vakantiewoning van een verkoper die daartoe niet bevoegd bleek. Hij verhuurt de woning vier zomers lang, vervangt het dak en betaalt de opstalverzekering. Meldt de rechthebbende zich, dan mag de bezitter de ontvangen huur houden, kan hij het dak en de verzekering opvoeren, en hoeft hij de sleutels niet af te geven voordat er is afgerekend, terwijl de rechter erop let dat hij niet twee keer wordt beloond.

In de praktijk

Wie in deze positie belandt, doet er goed aan van meet af aan bij te houden wat hij aan het goed heeft uitgegeven en wat het heeft opgebracht. Die twee kolommen bepalen samen de uitkomst. Voor de rechthebbende betekent het artikel dat terughalen geld kan kosten, en dat de kosten die voor vergoeding in aanmerking komen oplopen naarmate de bezitter het goed langer onder zich heeft.