De bevoorrechte vorderingen op alle goederen zijn de vorderingen ter zake van: a. de kosten van de aanvraag tot faillietverklaring, doch alleen ter zake van het faillissement dat op de aanvraag is uitgesproken, alsmede van de kosten, door een schuldeiser gemaakt, ter verkrijging van vereffening buiten faillissement; b. de kosten van lijkbezorging, voor zover zij in overeenstemming zijn met de omstandigheden van de overledene; c. hetgeen een werknemer, een gewezen werknemer en hun nabestaanden ter zake van reeds vervallen termijnen van pensioen van de werkgever te vorderen hebben, voor zover de vordering niet ouder is dan een jaar; d. hetgeen waarop een werknemer, niet zijnde een bestuurder van de rechtspersoon bij wie hij in dienst is, een gewezen werknemer en hun nabestaanden ter zake van in de toekomst tot uitkering komende termijnen van pensioen jegens de werkgever recht hebben; e. al hetgeen een werknemer over het lopende en het voorafgaande kalenderjaar in geld op grond van de arbeidsovereenkomst van zijn werkgever te vorderen heeft, alsmede de bedragen door de werkgever aan de werknemer in verband met de beëindiging van de arbeidsovereenkomst verschuldigd uit hoofde van de bepalingen van het Burgerlijk Wetboek betreffende de arbeidsovereenkomst; f. de verschuldigde uitkeringen tot voorziening in de kosten van verzorging en opvoeding van minderjarige kinderen en in de kosten van levensonderhoud en studie van meerderjarige kinderen die de leeftijd van een en twintig jaren niet hebben bereikt.
Boek 3 Artikel 288 (3:288 BW)
Vorderingen met voorrang op het hele vermogen
Wettekst
Toelichting
Sommige vorderingen krijgen bij de verdeling van een vermogen voorrang, en niet op één bepaald goed maar op alles wat de schuldenaar heeft. Dit artikel somt die algemene voorrechten op. Ze worden pas zichtbaar als er te weinig is voor iedereen: bij een faillissement of bij de verdeling van een executieopbrengst bepalen zij wie eerder aan de beurt is dan de gewone schuldeisers, die zonder voorrang naar evenredigheid moeten delen.
Welke vorderingen voorrang krijgen
- Kosten van de faillissementsaanvraag. Zij tellen alleen mee voor het faillissement dat op die aanvraag ook werkelijk is uitgesproken. Daarnaast vallen eronder de kosten die een schuldeiser maakt om buiten faillissement een vereffening te bereiken.
- Kosten van de lijkbezorging. Die zijn bevoorrecht voor zover zij passen bij de omstandigheden waarin de overledene leefde. Een uitvaart die daar ver bovenuit stijgt, deelt voor dat meerdere niet in de voorrang.
- Achterstallig pensioen. Termijnen die al verschenen zijn en die een werknemer, een gewezen werknemer of hun nabestaanden van de werkgever tegoed hebben, zijn bevoorrecht zolang de vordering niet ouder is dan een jaar.
- Pensioen dat nog moet ingaan. Ook aanspraken op termijnen die pas in de toekomst tot uitkering komen, vallen onder het voorrecht. Wie bestuurder is van de rechtspersoon waarbij hij in dienst is, valt hier juist buiten.
- Loon over dit en het vorige kalenderjaar. Alles wat de werknemer in geld uit de arbeidsovereenkomst te vorderen heeft over het lopende en het daaraan voorafgaande kalenderjaar is bevoorrecht, en ook de bedragen die de werkgever bij het einde van de arbeidsovereenkomst verschuldigd is op grond van het arbeidsrecht in het Burgerlijk Wetboek.
- Bijdragen voor kinderen. Verschuldigde uitkeringen voor de verzorging en opvoeding van minderjarige kinderen zijn bevoorrecht, evenals bijdragen in levensonderhoud en studie van meerderjarige kinderen die de leeftijd van eenentwintig jaar nog niet hebben bereikt.
Voorrang op alles, niet op iets bepaalds
Het verschil met een voorrecht op een bepaald goed zit in de grondslag. Een algemeen voorrecht wijst geen zaak aan en zet niets apart; het bepaalt alleen de volgorde waarin uit de opbrengst van het hele vermogen wordt betaald. Het is dus geen zekerheidsrecht. De schuldeiser met een algemeen voorrecht mag zelf niets uitwinnen buiten de gewone weg om, en hij loopt hetzelfde risico als ieder ander dat er na de kosten en na de pand- en hypotheekhouders eenvoudigweg niets meer over is.
Wie er iets aan heeft
De opsomming laat zien welke belangen de wetgever voorop heeft gezet: het loon en het pensioen van wie voor de schuldenaar heeft gewerkt, een waardige uitvaart, en het onderhoud van kinderen. Dat zijn schuldeisers die hun positie niet zelf kunnen versterken. Een leverancier kan een eigendomsvoorbehoud bedingen en een bank kan zekerheid vragen; een werknemer of een kind kan dat niet. Voor pand- en hypotheekhouders verandert dit artikel niets: zij ontlenen hun sterke positie aan hun zekerheidsrecht en aan de Faillissementswet, niet aan een voorrecht.
Een voorbeeld
Een installatiebedrijf gaat failliet. Twee monteurs hebben twee maanden loon en hun vakantiegeld tegoed, een gewezen monteur heeft een pensioentermijn van een half jaar oud openstaan en een leverancier heeft een onbetaalde factuur voor materiaal. Bij de verdeling gaan de loonvordering over het lopende en het vorige kalenderjaar en die pensioentermijn voor op de vordering van de leverancier. Die leverancier is een gewone schuldeiser en krijgt pas iets als er daarna nog geld is. Kosten van lijkbezorging blijven hier buiten beeld, eenvoudigweg omdat het bedrijf die niet verschuldigd is; rust die schuld wel op een onderneming, dan werkt ook dat voorrecht op al haar goederen.
In de praktijk
Wie een vordering heeft die in deze opsomming past, doet er goed aan die tijdig en volledig in te dienen en te onderbouwen: de curator of de rechter beoordeelt aan de hand van de gestelde grens of de vordering nog binnen de genoemde periode valt. En wie een gewone vordering heeft, weet nu waarom hij vaak achteraan staat: niet omdat zijn vordering minder waard is, maar omdat de wet een aantal andere belangen bewust voorrang geeft.