Boek 3 Artikel 285 (3:285 BW)

Wie een zaak van een ander bewerkt op grond van een overeenkomst tot aanneming van werk, heeft voor die vordering een voorrecht op de bewerkte zaak. Daaraan stelt de wet een persoonlijke eis: de aannemer moet zelf gewoonlijk meewerken aan het werk dat hij in zijn bedrijf aanneemt. Is het een vennootschap of een rechtspersoon, dan geldt dat voor een of meer beherende vennoten of bestuurders. Het voorrecht vervalt twee jaren na het ontstaan van de vordering.

Waarom juist de meewerkende vakman

De regeling is geschreven voor de kleinere ambachtsman en de zelfstandige die met zijn handen aan het werk gaat: de reparateur, de meubelmaker, de monteur. Zijn arbeid zit in de zaak en verhoogt de waarde ervan. Grote ondernemingen waarvan de leiding niet zelf meewerkt vallen erbuiten. Die keuze maakt het voorrecht smal, maar geeft het ook zijn rechtvaardiging: er is een direct verband tussen het werk van deze persoon en de waarde van het goed.

De vervaltermijn van twee jaren

Het voorrecht is niet blijvend. Twee jaren na het ontstaan van de vordering vervalt het. Dat is een vervaltermijn: het recht zelf houdt op te bestaan en er valt niets te stuiten. De vordering blijft wel bestaan, maar zonder voorrang. Wie zijn positie wil behouden, moet dus binnen die periode handelen en niet blijven aanmanen tot de termijn ongemerkt is verstreken.

Sterker dan een bezitloos pandrecht

Het voorrecht gaat vóór op een bezitloos pandrecht dat op de zaak is gevestigd. Daarop bestaat één uitzondering: is dat pandrecht pas gevestigd nadat de bevoorrechte vordering ontstond én is de zaak in de macht van de pandhouder of van een derde gebracht, dan gaat de pandhouder alsnog voor. De redenering is dezelfde als elders in deze titel: wie zijn zekerheid pas nam toen het werk al was verricht en die zekerheid bovendien zichtbaar maakte, verdient bescherming.

Een voorbeeld. Een zelfstandige monteur reviseert de motor van een machine bij een klant. De klant betaalt niet en gaat kort daarna failliet. De bank had een bezitloos pandrecht op de machine. De monteur, die zelf aan het werk heeft gestaan, gaat voor de bank uit de opbrengst van die machine, mits hij binnen twee jaar na het ontstaan van zijn vordering optreedt.

In de praktijk

• Reken op de termijn. Twee jaren lijkt lang, maar in een traject van aanmanen, procederen en incasseren is het zo om.
• Werk aantoonbaar. Leg vast wie het werk heeft uitgevoerd; de persoonlijke betrokkenheid is een voorwaarde en geen formaliteit.
• Bij een gesplitst gebouw geldt iets extra's. Voor werk aan een gebouw met appartementen bepaalt artikel 3:286 BW hoe dit voorrecht over de appartementen wordt verdeeld.