Boek 3 Artikel 36 (3:36 BW)

Iemand kan uit een verklaring of gedraging van een ander opmaken dat een bepaalde rechtsbetrekking is ontstaan, bestaat of juist is geëindigd, ook als hij zelf niet de wederpartij van die ander is. Handelt hij vervolgens in redelijk vertrouwen op de juistheid van die veronderstelling, dan kan degene van wie die verklaring of gedraging afkomstig is, zich tegenover hem niet op de onjuistheid ervan beroepen, voor zover het die handeling betreft.

Wat de derde moet laten zien

De wettekst vraagt een keten van stappen. Aan het begin staat iets wat de ander heeft gezegd of gedaan. Daaraan moet de derde, gelet op de omstandigheden, redelijkerwijs een bepaalde betekenis hebben mogen toekennen: dat een rechtsbetrekking was ontstaan, bestond of was beëindigd. En op die veronderstelling moet hij vervolgens daadwerkelijk zijn afgegaan door iets te doen, zoals betalen, leveren of een overeenkomst sluiten. Ontbreekt een van die schakels, bijvoorbeeld omdat de derde niets heeft gedaan wat hij anders zou hebben nagelaten, dan biedt het artikel geen bescherming.

Redelijk vertrouwen

Het gaat om vertrouwen dat redelijk is. Wie aanwijzingen had dat de situatie anders lag, valt buiten de bescherming.

Toerekening

De bescherming gaat ten koste van degene om wiens verklaring of gedraging het gaat. Daarom is steeds de vraag of de verklaring of gedraging waarop de derde afging voor rekening komt van degene tegen wie hij bescherming inroept, of hij die schijn nu zelf bewust wekte, of dat zij hem naar verkeersopvattingen valt toe te rekenen. Voor het specifieke geval van een gewekte schijn van volmacht kent de wet een eigen regeling in artikel 3:61 BW.

Een voorbeeld. Een schuldeiser laat zijn debiteur weten dat een incassobureau de betalingen voortaan voor hem in ontvangst neemt. De debiteur maakt het bedrag naar dat bureau over. Blijkt achteraf dat de opdracht toen al was ingetrokken, dan kan de schuldeiser zich tegenover hem niet op die onjuistheid beroepen en hoeft de debiteur niet nogmaals te betalen: hij mocht op de mededeling afgaan en heeft daarop gehandeld.

In de praktijk

Voor de derde: de bescherming staat of valt met de vraag welke verklaring of gedraging er precies was en wat hij daaruit mocht afleiden. De mail, de bevestiging of de eerdere gang van zaken waarop hij afging, vormt daarvan het bewijs.

Voor degene die de schijn kan wekken: een duidelijke bevestiging van wie namens hem mag optreden, en een uitdrukkelijke intrekking als dat verandert, beperkt de ruimte voor misverstanden.