Boek 3 Artikel 184 (3:184 BW)

Een deelgenoot kan geld schuldig zijn aan de gemeenschap: hij heeft huur geïnd en niet afgedragen, hij heeft zijn deel in de lasten nooit betaald, of hij heeft geld geleend uit de gezamenlijke middelen. Dit artikel zorgt ervoor dat zo'n schuld bij de verdeling niet blijft hangen. Iedere deelgenoot kan verlangen dat het bedrag wordt toegerekend op het aandeel van de schuldenaar: hij krijgt dus minder toebedeeld en de anderen zijn daarmee schadeloos gesteld.

Hoe de toerekening werkt

De toerekening komt erop neer dat de schuld wordt verrekend met wat de betrokken deelgenoot uit de gemeenschap zou krijgen. Wie recht heeft op een derde van een gemeenschap van negentigduizend euro maar twaalfduizend euro schuldig is, houdt achttienduizend euro over. De anderen hoeven dus niet eerst te verdelen en daarna achter hun mededeelgenoot aan te lopen.

Het recht komt iedere deelgenoot toe; hij hoeft daarvoor niet de instemming van de schuldenaar te hebben. Wel moet duidelijk zijn dat de schuld aan de gemeenschap bestaat en hoe groot die is. Bij betwisting zal daarover eerst duidelijkheid moeten komen, zo nodig in de procedure waarin ook de verdeling aan de orde is.

Ongeacht de gegoedheid van de schuldenaar

De wet bepaalt uitdrukkelijk dat de toerekening plaatsvindt ongeacht de gegoedheid van de schuldenaar. Ook als de betrokken deelgenoot zelf geen cent te makken heeft, wordt het bedrag gewoon op zijn aandeel afgeboekt. Dat is precies de kracht van deze regel: hij verandert een oninbare vordering in een verrekening die vanzelf werkt.

Voor de andere deelgenoten is dat een aanzienlijke bescherming. Zonder deze bepaling zouden zij bij een verdeling het volle aandeel moeten uitkeren aan iemand die hun nog geld verschuldigd was, om vervolgens met een vordering achter te blijven die niets waard is.

Schulden met een tijdsbepaling of een voorwaarde

Is de schuld pas op een later tijdstip verschuldigd, dan gaat de toerekening toch door, maar tegen de contante waarde op het tijdstip van de verdeling. Er wordt dus gerekend met wat het bedrag nu waard is, en niet met het nominale bedrag dat pas over jaren hoeft te worden betaald. Zo blijft de verrekening eerlijk tegenover de schuldenaar.

Voor schulden onder een opschortende voorwaarde die nog niet is vervuld, geldt de regel niet. Dat is verklaarbaar: zolang onzeker is of de schuld ooit ontstaat, valt er niets te verrekenen. Blijkt de voorwaarde later toch te worden vervuld, dan moet de vordering langs de gewone weg worden geïnd, met alle onzekerheid van dien.

Een voorbeeld. Drie zussen bezitten samen een verhuurde woning. Eén van hen heeft vier jaar lang de huur op haar eigen rekening laten binnenkomen zonder af te dragen. Bij de verdeling kunnen de andere twee verlangen dat het niet afgedragen bedrag op haar aandeel wordt toegerekend. Zij krijgt dus navenant minder uit de opbrengst, ook als zij verder geen verhaal biedt.

In de praktijk

Hier wreekt zich een slechte administratie. Wie wil dat een schuld wordt toegerekend, moet kunnen aantonen dat en waarom die bestaat. De verantwoording die op grond van artikel 3:173 BW kan worden gevraagd van degene die het beheer voerde, is daarvoor het aangewezen middel.

Breng de toerekening ook tijdig ter sprake, dus vóórdat de verdeling wordt vastgelegd. Achteraf een bedrag terugvorderen is aanzienlijk moeilijker dan het meteen in de verdeling verwerken.