Boek 3 Artikel 110 (3:110 BW)

Soms koopt iemand op eigen naam iets dat eigenlijk voor een ander is bedoeld: een inkoper voor zijn werkgever, een tussenpersoon voor een opdrachtgever. Dit artikel bepaalt dat wat hij ter uitvoering van hun afspraak verkrijgt, hij meteen voor die ander houdt. Er is dus geen tweede handeling nodig om de ander de feitelijke macht over het goed te bezorgen; de rechtsverhouding tussen hen doet dat werk.

Wat de wet vraagt

De wettekst bevat drie elementen. Er moet tussen twee personen een rechtsverhouding bestaan. Die verhouding moet de strekking hebben dat wat de een op een bepaalde wijze verkrijgt, voor de ander wordt gehouden. En het goed moet ter uitvoering van die verhouding zijn verkregen. Beslissend is niet hoe partijen hun afspraak noemen, maar wat eruit volgt: dat de een verkrijgt voor de ander. De wet spreekt in algemene zin van een rechtsverhouding en koppelt de regel niet aan één bepaalde overeenkomst.

Verkrijgen op eigen naam

Het bijzondere is dat de tussenpersoon zelf handelt en zelf partij is bij de koop. Hij treedt niet op als gevolmachtigde in naam van de ander; de verkoper weet vaak niet eens voor wie er wordt gekocht. Toch komt het goed in de macht van de opdrachtgever, omdat de tussenpersoon het vanaf het begin voor hem houdt. Dat hij de zaak in handen heeft, maakt hem dus nog niet tot degene voor wie hij haar heeft: hij oefent de macht over het goed uit ten behoeve van zijn opdrachtgever.

Wat dat oplevert

De opdrachtgever krijgt het bezit zonder dat de tussenpersoon het eerst als bezitter voor zichzelf onder zich heeft gehad en het daarna nog aan hem moet overdragen. Omdat hij bezitter is, kan hij zich beroepen op alles wat de wet aan bezit verbindt, zoals de bescherming die een bezitter tegen anderen heeft. Voor de tussenpersoon geldt het omgekeerde: hij kan het goed niet als het zijne behandelen, want hij heeft het onder zich voor een ander.

Een voorbeeld. Een hockeyclub vraagt een lid dat toch naar een sportbeurs gaat, daar op eigen naam een partij wedstrijdballen voor de club te kopen; de club vergoedt hem het bedrag achteraf. De verkoper op de beurs kent alleen het lid. Omdat hun afspraak inhoudt dat het lid de ballen voor de club zal hebben, houdt hij ze vanaf de aankoop voor de club. Liggen de ballen in de tussentijd in de kofferbak van het lid, dan liggen ze daar voor de club en niet als zijn eigen ballen.

De grenzen

De regel geldt uitsluitend voor wat de tussenpersoon bij de uitvoering van die verhouding in handen krijgt. Koopt hij daarnaast iets voor zichzelf, dan houdt hij dat gewoon voor zichzelf. De rechtsverhouding moet er bovendien al zijn op het moment van verkrijgen; achteraf bepalen dat een eerdere aankoop voor een ander was, valt hier niet onder.

In de praktijk

Voor wie op eigen naam voor een ander inkoopt, betekent dit artikel dat hij de goederen die hij ter uitvoering van die afspraak verkrijgt niet als de zijne onder zich heeft, maar als houder voor de ander. Wat hij buiten de afspraak om aanschaft, valt daarbuiten. Voor de opdrachtgever betekent het dat hij bezitter wordt op het moment dat de tussenpersoon verkrijgt, zonder dat er daarna nog iets tussen hen hoeft te gebeuren.