Boek 3 Artikel 301 (3:301 BW)

Wanneer een rechterlijke uitspraak de plaats inneemt van een akte waarmee een registergoed wordt geleverd, moet die uitspraak in de openbare registers worden ingeschreven. Dit artikel stelt daaraan strenge eisen. De registers moeten betrouwbaar blijven, en iedereen die erop afgaat, moet erop kunnen vertrouwen dat wat er staat ook stand houdt. Daarom mag zo'n uitspraak pas worden ingeschreven wanneer zij aan de veroordeelde is betekend en bovendien voldoende vaststaat.

De twee eisen voor inschrijving

Betekening aan degene die tot levering is veroordeeld, is altijd nodig. Daarnaast moet aan één van twee voorwaarden zijn voldaan. Ofwel de uitspraak is in kracht van gewijsde gegaan, wat wil zeggen dat er geen gewoon rechtsmiddel meer tegen openstaat. Ofwel zij is uitvoerbaar bij voorraad en er is sinds de betekening een termijn van veertien dagen verstreken, of zoveel korter of langer als de rechter in de uitspraak zelf heeft bepaald.

Rechtsmiddelen moeten zichtbaar zijn

Het tweede lid dwingt de tegenpartij tot openheid. Wie verzet, hoger beroep of cassatie instelt, moet dat binnen acht dagen na het instellen laten inschrijven in de daarvoor bestemde registers waarover het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering regels geeft. Blijft die inschrijving uit, dan is het rechtsmiddel niet-ontvankelijk voor zover het opkomt tegen de vervangende werking van de uitspraak of tegen een voorwaarde die de rechter aan die werking heeft verbonden. Alleen klachten die met geen van beide van doen hebben, zoals een klacht over de proceskosten, kunnen dan nog worden behandeld. De gedachte is dat een derde die de registers raadpleegt, moet kunnen zien dat er nog aan de uitspraak wordt getornd.

Voor het verzet geldt bovendien een afwijkend beginpunt. De termijn gaat lopen vanaf de betekening van het vonnis aan de veroordeelde, ook wanneer die betekening niet aan hem in persoon heeft plaatsgevonden. Wie bij verstek is veroordeeld, kan zich er dus niet op beroepen dat hij het stuk pas veel later onder ogen kreeg.

Een uitspraak onder een voorwaarde

Het derde lid ziet op het geval dat de rechter de werking van zijn uitspraak afhankelijk heeft gemaakt van een voorwaarde, bijvoorbeeld de betaling van een bedrag. De bewaarder van de openbare registers weigert de inschrijving dan zolang niet ook een notariële verklaring of een authentiek afschrift daarvan wordt overgelegd waaruit blijkt dat aan die voorwaarde is voldaan. Zo komt in de registers niets te staan wat nog niet is verdiend.

Een voorbeeld

Een verkoper van een bedrijfspand weigert bij de notaris te verschijnen. De koper krijgt een vonnis dat in de plaats treedt van de leveringsakte, uitvoerbaar bij voorraad. Hij laat het vonnis betekenen en wacht de termijn af. Stelt de verkoper intussen hoger beroep in maar laat hij dat niet tijdig inschrijven, dan kan hij daarin niet worden ontvangen voor zover het beroep de vervanging van de leveringsakte betreft, en kan de koper zijn eigendom in de registers laten vastleggen. Klaagt hij in datzelfde beroep ook over een ander onderdeel, bijvoorbeeld de proceskosten, dan blijft dat wel gewoon aan de orde.

In de praktijk

De eisen van dit artikel zijn hard: wordt een stap overgeslagen, dan weigert de bewaarder de inschrijving en is de koper nog geen rechthebbende. Het is daarom gebruikelijk de inschrijving via een notaris te laten lopen, die controleert of aan alle voorwaarden is voldaan.

Voor de veroordeelde die het niet eens is met de uitspraak, geldt het omgekeerde. Alleen een rechtsmiddel instellen is niet genoeg; de inschrijving daarvan binnen de korte termijn is even belangrijk als het rechtsmiddel zelf.