Boek 3 Artikel 113 (3:113 BW)

Bezit nemen betekent zich de feitelijke macht over een goed verschaffen. Dat is meer dan aanraken of even gebruiken: er moet een toestand ontstaan waarin u het goed onder u heeft en daarover kunt beschikken zoals een rechthebbende dat zou doen. Het tweede lid voegt een belangrijke rem toe: is het goed al in het bezit van een ander, dan zijn losse, op zichzelf staande machtsuitoefeningen niet genoeg.

Feitelijke macht

Wat feitelijke macht is, hangt af van het goed. Bij een fiets is dat het meenemen en stallen; bij een perceel grond gaat het om zichtbaar en duurzaam gebruik, zoals afrastering, beplanting en onderhoud. De maatstaf is wat naar verkeersopvatting en uiterlijke feiten als macht geldt, zoals artikel 3:108 BW voorschrijft. Wat iemand er zelf van vindt, is niet beslissend.

De hoge drempel bij andermans goed

Is het goed al van een ander, dan wordt de lat hoog gelegd. Eén keer over een pad lopen, een auto een dag gebruiken of een hoek van een weiland maaien levert geen bezit op. Het bezit van de ander moet werkelijk zijn doorbroken, en dat vraagt om een situatie die naar buiten toe onmiskenbaar is en die de rechthebbende had kunnen opmerken. De wet beschermt zo de bestaande bezitter tegen sluipende ontneming.

Waarom die bescherming

Bezit heeft gevolgen: het kan uitgroeien tot een recht en het bepaalt hoe met een goed in het verkeer wordt omgegaan. Als dat door incidentele handelingen kon worden verstoord, zou niemand meer zeker zijn van zijn positie. Door te eisen dat het bezit van de ander is doorbroken, houdt de wet die gevolgen voorbehouden aan situaties die voor iedereen zichtbaar zijn.

Een voorbeeld. Een bewoner parkeert al jaren op een strook grond naast zijn huis die niet van hem is. Dat hij dat jarenlang herhaalt, maakt hem nog geen bezitter: bezien in samenhang, en gelet op wat voor stuk grond dit is en waarvoor het dient, laat zijn gebruik naar buiten toe geen macht zien die het bezit van de eigenaar doorbreekt. Zou de strook zijn omheind, bestraat en bij de tuin getrokken, dan ligt dat anders. Voor de eigenaar is dit de reden om niet af te wachten: een zichtbare verandering is het moment om schriftelijk te reageren.

Wat de rechthebbende kan doen

Wie merkt dat een ander zich macht over zijn goed aanmatigt, moet daar duidelijk tegen optreden: een schriftelijke sommatie waarin hij zijn recht opeist en het gebruik verbiedt. Daarmee wordt naar buiten toe zichtbaar dat er geen ongestoorde macht van een ander is. Zo'n brief doorbreekt de lopende verjaring van zijn vordering echter alleen als daarop binnen zes maanden een daad van rechtsvervolging volgt, want het gaat hier niet om een vordering tot nakoming van een verbintenis. Stilzitten daarentegen laat de feitelijke situatie zwaarder wegen naarmate de tijd verstrijkt.

In de praktijk

Voor eigenaren van grond: controleer de erfgrens bij verbouwingen van buren en leg met foto's en datum vast hoe de situatie eruitzag. Voor wie meent bezitter te zijn geworden: bedenk dat incidenteel gebruik niet telt en dat het bewijs op u rust. In beide gevallen geldt dat een tijdig gesprek of een schriftelijke afspraak over gebruik veel goedkoper is dan een procedure over de vraag wie hier de macht had.