Boek 3 Artikel 72 (3:72 BW)

Een volmacht is niet voor de eeuwigheid. Dit artikel zet op een rij waardoor zij van rechtswege ophoudt te bestaan of kan worden beëindigd. Er zijn twee soorten gronden: gebeurtenissen die de persoon van de volmachtgever of de gevolmachtigde raken, en beslissingen van een van beiden om ermee te stoppen. Eindigt de volmacht, dan is de gevolmachtigde niet langer bevoegd en bindt zijn handelen de ander in beginsel niet meer.

De gronden op een rij

• Aan de kant van de volmachtgever: zijn overlijden, zijn ondercuratelestelling, zijn faillissement of het van toepassing worden van de schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen.
• Aan de kant van de gevolmachtigde: dezelfde vier gebeurtenissen, maar hier met de toevoeging dat partijen anders kunnen bepalen.
• Herroeping door de volmachtgever: hij trekt de bevoegdheid in en heeft daarvoor geen reden nodig. Binnen de grenzen van artikel 3:74 BW kan een volmacht echter onherroepelijk worden gemaakt, en is zij dat rechtsgeldig, dan houdt zij in beginsel ook stand wanneer de volmachtgever overlijdt of onder curatele komt te staan, tenzij van iets anders blijkt.

- Opzegging door de gevolmachtigde: ook hij kan ervan af, want een volmacht verplicht hem niet tot handelen.

Einde is niet altijd meteen merkbaar

Een volmacht kan eindigen zonder dat de buitenwereld dat weet. De wederpartij kan gewoon zijn blijven vertrouwen op een volmacht die niet meer bestaat, en de gevolmachtigde kan te goeder trouw zijn doorgegaan. Voor die situaties geeft artikel 3:76 BW een eigen regeling. Een oorzaak die de volmacht heeft doen eindigen, kan tegenover een wederpartij die noch van het einde van de volmacht, noch van die oorzaak kennis droeg, slechts worden ingeroepen in de gevallen die artikel 3:76 lid 1 BW noemt. In die gevallen is de gevolmachtigde die voortgaat op naam van de volmachtgever te handelen, tot schadevergoeding gehouden jegens de wederpartij die van het einde van de volmacht geen kennis droeg, maar hij is niet aansprakelijk indien hij wist noch behoorde te weten dat de volmacht was geëindigd. Wil de volmachtgever het einde tegen iedereen kunnen inroepen, dan biedt artikel 3:75 BW de mogelijkheid van een door de rechter bepaalde bekendmaking. Voor het beheer van een onderneming en voor bepaalde gevallen na overlijden geeft artikel 3:73 BW een voorziening.

Een voorbeeld. Iemand machtigt een familielid om zijn bankzaken te regelen en overlijdt daarna. De volmacht eindigt op dat moment. Doet het familielid daarna nog betalingen, dan hangt de afloop af van wat de betrokkenen wisten. Droeg de bank geen kennis van het overlijden, dan kan het einde van de volmacht haar slechts worden tegengeworpen in de gevallen van artikel 3:76 lid 1 BW, zoals wanneer de dood van de volmachtgever van algemene bekendheid was; anders zijn de erfgenamen aan die handelingen gebonden (artikel 3:77 BW). Wil het familielid verder kunnen, dan moeten de erfgenamen hem zelf machtigen.

In de praktijk

Herroepen is vormvrij. Een schriftelijke en gedateerde herroeping, ook gestuurd aan de partijen die van de volmacht wisten, maakt later aantoonbaar dat en wanneer de volmacht is geëindigd en beperkt het aantal wederpartijen dat zich op onbekendheid kan beroepen. Daarbij horen het terugvragen van de originele volmacht en het aanpassen van registraties, bankmandaten en handtekeningkaarten. Voor de gevolmachtigde is van belang of de volmacht nog geldt voordat hij handelt, omdat hij tegenover de wederpartij instaat voor zijn bevoegdheid.