Boek 3 Artikel 326 (3:326 BW)

Deze titel gaat over rechtsvorderingen en over verjaring, en staat in het boek over vermogensrecht. Toch spelen dezelfde vragen ook daarbuiten: ook in het personen- en familierecht of in andere verhoudingen kan het gaan om het afdwingen van een aanspraak en om het verstrijken van tijd. Dit slotartikel schakelt de regels van deze titel daarvoor in. Zij zijn ook buiten het vermogensrecht van overeenkomstige toepassing, voor zover de aard van de betrokken rechtsverhouding zich daartegen niet verzet.

Wat overeenkomstige toepassing betekent

Overeenkomstige toepassing is geen letterlijke toepassing. De regel wordt overgenomen voor zover zij past bij de verhouding waarop zij wordt losgelaten. Zo blijven de uitgangspunten dezelfde, bijvoorbeeld dat een verjaring moet worden ingeroepen en dat stuiting een nieuwe termijn doet beginnen, terwijl bijzonderheden die typisch bij vermogensrechtelijke vorderingen horen kunnen wegvallen.

De rem: de aard van de rechtsverhouding

De schakel werkt niet als de aard van de verhouding zich ertegen verzet. Dat voorbehoud is wezenlijk. Buiten het vermogensrecht gaat het vaak om aanspraken die niet op geld waardeerbaar zijn en die nauw met de persoon samenhangen. Een regel die geschreven is voor het afwikkelen van vorderingen tussen schuldeiser en schuldenaar past daar niet altijd bij. De rechter kijkt daarom telkens of de bepaling in de betrokken context zinvol en passend is.

Bijzondere regelingen gaan voor

De schakelbepaling vult aan. Regelt een andere bepaling de kwestie zelf, bijvoorbeeld met een eigen termijn voor het instellen van een vordering, dan geldt die bepaling voor wat zij regelt. Voor punten waarover zij zwijgt, zoals het beginpunt van de termijn, stuiting, verlenging of het gegeven dat de rechter verjaring niet uit zichzelf toepast, kunnen de regels van deze titel daarnaast overeenkomstig worden toegepast. Ook dan geldt steeds hetzelfde voorbehoud: verdraagt de aard van de verhouding zo'n regel niet, dan blijft hij buiten toepassing. Wie een verjaringsvraag buiten het vermogensrecht beoordeelt, begint dus bij de bijzondere bepaling en kijkt daarna wat die openlaat.

Een voorbeeld

In een verhouding buiten het vermogensrecht ontstaat een aanspraak waarvoor de wet zelf geen termijn stelt. De regels van deze titel over het beginpunt van de termijn en over stuiting kunnen dan overeenkomstig worden toegepast, zodat duidelijk is hoe lang de aanspraak afdwingbaar blijft. Gaat het daarentegen om een aanspraak die zo persoonlijk van aard is dat tijdsverloop haar niet behoort te raken, dan blijft de schakel buiten toepassing.

In de praktijk

Voor de lezer is dit vooral een aanwijzing om niet te snel te concluderen dat verjaringsregels buiten dit boek geen rol spelen. Zij kunnen ook elders gelden, in aangepaste vorm.

Tegelijk is het een waarschuwing tegen mechanisch rekenen. Of een termijn buiten het vermogensrecht werkelijk zo uitpakt als in dit boek, hangt af van de vraag welke verhouding er ligt en of de regel daarbij past. Bij twijfel is het verstandig eerst na te gaan of er een bijzondere regeling bestaat voordat op deze algemene bepalingen wordt vertrouwd.