- Degene aan wie een bevoegdheid toekomt, kan haar niet inroepen, voor zover hij haar misbruikt.
- Een bevoegdheid kan onder meer worden misbruikt door haar uit te oefenen met geen ander doel dan een ander te schaden of met een ander doel dan waarvoor zij is verleend of in geval men, in aanmerking nemende de onevenredigheid tussen het belang bij de uitoefening en het belang dat daardoor wordt geschaad, naar redelijkheid niet tot die uitoefening had kunnen komen.
- Uit de aard van een bevoegdheid kan voortvloeien dat zij niet kan worden misbruikt.
←
Terug 3:12 · Waaraan redelijkheid en billijkheid worden getoetst
Verder 3:14 · Burgerlijke bevoegdheden en de grenzen van het publiekrecht
→
Boek 3 Artikel 13 (3:13 BW)
Misbruik van een bevoegdheid
Wettekst
Toelichting
Een bevoegdheid geeft ruimte, maar geen onbeperkte ruimte. Dit artikel bepaalt dat wie een bevoegdheid misbruikt, zich er niet op kan beroepen, en wel precies voor zover het misbruik reikt. De bevoegdheid verdwijnt dus niet; zij kan alleen in dit geval niet worden gebruikt. Het tweede lid geeft drie voorbeelden van misbruik en het derde lid maakt duidelijk dat sommige bevoegdheden naar hun aard niet misbruikt kunnen worden.
Drie manieren waarop het misgaat
- Uitsluitend om te schaden. De bevoegdheid wordt gebruikt zonder enig eigen belang, alleen om een ander te treffen.
- Voor een ander doel dan waarvoor zij is gegeven. De bevoegdheid bestaat voor een bepaald belang; wie haar inzet voor iets heel anders, gebruikt haar oneigenlijk.
- Onevenredigheid. Het belang bij uitoefening staat in geen verhouding tot de schade die daardoor ontstaat, zodat redelijkerwijs niet tot die uitoefening kon worden gekomen.
De opsomming is niet uitputtend: de wet zegt uitdrukkelijk dat dit voorbeelden zijn. Wel geven zij de richting aan waarin gedacht wordt, en in de praktijk komt vrijwel elk geval op een van deze drie neer.
Wat het gevolg is
De sanctie is precies afgestemd. De bevoegdheid kan niet worden ingeroepen voor zover zij wordt misbruikt. Wie een terechte vordering te ver doordrijft, verliest zijn vordering niet, maar wel de mogelijkheid om haar op die manier door te zetten. De rechter kan de uitoefening beperken of verbieden zonder het onderliggende recht aan te tasten.
Bevoegdheden die zich er niet voor lenen
Het derde lid houdt ruimte voor bevoegdheden waarbij misbruik naar hun aard niet aan de orde is: bevoegdheden die zich naar hun inhoud niet lenen voor een afweging van belangen. Dat de wet een bevoegdheid ruim of zonder voorwaarden formuleert, brengt haar daar op zichzelf nog niet onder. Zo wordt de uitoefening van een opzeggingsbevoegdheid wel degelijk aan de maatstaven van het tweede lid en aan redelijkheid en billijkheid getoetst. Dat de uitoefening iemand slecht uitkomt, maakt haar overigens nog geen misbruik.
Een voorbeeld. Een schuldeiser met een kleine, onbetwiste vordering legt beslag op een pand dat vele malen meer waard is, terwijl er eenvoudiger verhaalsobjecten zijn waarmee hij volledig betaald zou worden. Het beslagrecht bestaat, maar het belang bij deze vorm van uitoefening staat niet in verhouding tot de schade voor de schuldenaar. De rechter kan zo'n beslag opheffen; de vordering zelf blijft gewoon bestaan en opeisbaar.
In de praktijk
Wordt u met een bevoegdheid geconfronteerd die u onevenredig treft, kijk dan niet alleen of de ander formeel gelijk heeft, maar ook naar het belang dat hij ermee dient en naar de schade die het u oplevert. Dat is de kern van de toets.
Oefent u zelf een bevoegdheid uit, houd dan een reëel eigen belang voor ogen en kies de minst ingrijpende weg die u tot uw recht brengt. Wie dat kan uitleggen, komt zelden aan deze bepaling toe.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Privaatrechtelijke toestemming naast een vergunning
Een gemeente had een standplaatsvergunning verleend, maar weigerde als eigenaar van de grond de privaatrechtelijke toestemming die nodig was om die vergunning te benutten. De Hoge Raad oordeelt dat zo'n weigering misbruik van bevoegdheid oplevert, tenzij de gemeente zo zwaarwegende belangen heeft dat van onevenredigheid niet kan worden gesproken. Over de vraag of het privaatrechtelijk optreden de publiekrechtelijke regeling doorkruist, oordeelt de Hoge Raad dat het belang van de gemeente bij uitgifte in erfpacht buiten het bereik van de Verordening op de Straathandel valt, zodat van een - laat staan onaanvaardbare - doorkruising geen sprake kan zijn. Het beroep van de gemeente wordt verworpen.
-
Verliest de separatist zijn positie na de termijn?
Uitgangspunt is dat het verstrijken van een op grond van art. 58 lid 1 Fw gestelde en eventueel door de rechter-commissaris verlengde termijn tot gevolg heeft dat de pand- of hypotheekhouder zijn positie als separatist verliest en dat de curator de goederen mag opeisen. De Hoge Raad oordeelde dat de omstandigheden van het geval een uitzondering kunnen meebrengen, onder meer wanneer de curator - gelet op de onevenredigheid van de betrokken belangen - misbruik maakt van zijn bevoegdheid om de termijn te stellen of om na het verstrijken daarvan de goederen op te eisen. Wordt zo'n uitzondering gemaakt, dan behoudt de zekerheidsgerechtigde zijn separatistenpositie en is de curator niet bevoegd de goederen op te eisen.
-
Is de curator belanghebbende die verzet kan doen?
Op prejudiciële vragen van een rechtbank beantwoordt de Hoge Raad de vraag of een curator verzet kan doen tegen het faillissement waarin hij zelf is benoemd. Wie belanghebbende is in de zin van art. 10 lid 1 Fw staat niet in de wet en moet worden afgeleid uit de aard van de procedure en de mate waarin iemand in een eigen belang wordt getroffen. De curator van een rechtspersoon die op eigen aangifte failliet is verklaard, wordt in een eigen belang getroffen: hij moet werk verrichten zonder uitzicht op beloning en is zelf boedelschuldeiser. Hij is daarom uit eigen hoofde belanghebbende en heeft geen machtiging van de rechter-commissaris nodig. Het verzet slaagt alleen als de boedel (vrijwel) geen baten bevat en er geen enkele aanleiding is te verwachten dat er baten gegenereerd kunnen worden; dan kan worden aangenomen dat de bevoegdheid tot eigen aangifte is misbruikt.
-
Wanneer is een verhoor misbruik van bevoegdheid?
Jaren na een schikking riep de rechter-commissaris de bestuurder en de accountant van de gefailleerde vennootschap alsnog op voor een verhoor. De Hoge Raad oordeelde dat de ruime bevoegdheid van dit artikel wordt begrensd door het verbod van misbruik van bevoegdheid: wie een bevoegdheid gebruikt voor een ander doel dan waarvoor zij is gegeven, misbruikt haar. Het doel van dit artikel is opheldering over de omstandigheden van het faillissement; wordt een verhoor in plaats daarvan gebruikt om bewijs te verzamelen voor een civiele procedure tegen de gefailleerde of zijn bestuurders, dan kan sprake zijn van misbruik. Daarvoor is de gewone weg het getuigenverhoor uit het burgerlijk procesrecht, met de waarborgen die daarbij horen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.