Boek 3 Artikel 297 (3:297 BW)

Als een prestatie met dwang wordt binnengehaald, is het resultaat rechtens hetzelfde alsof de schuldenaar uit zichzelf had gepresteerd. Dat is wat dit artikel bepaalt. Wordt een prestatie afgedwongen door tenuitvoerlegging van een executoriale titel, zoals een vonnis of een notariële akte, dan zijn de rechtsgevolgen gelijk aan die van vrijwillige nakoming van de verplichting die in die titel staat. De verbintenis gaat dus teniet, precies zoals bij betaling aan de balie.

Waarom dat niet vanzelf spreekt

Nakoming wordt van oudsher gezien als een handeling van de schuldenaar zelf. Wie niet wil en toch moet, verricht die handeling nu juist niet: de deurwaarder haalt de zaak op, of het geld wordt uit een beslag geïncasseerd. Zonder deze bepaling zou de vraag kunnen rijzen of de verplichting daarmee wel echt is nagekomen en wat er dan gebeurt met zekerheden, met de verschuldigde rente of met een boetebeding. Het artikel snijdt die discussie af.

De gevolgen op een rij

• De verbintenis eindigt. Wat is afgedwongen, hoeft niet nogmaals te worden gepresteerd; de schuldeiser kan er geen tweede keer aanspraak op maken.
• Wat aan de verbintenis hangt, valt weg. Zekerheden en nevenrechten die voor die verplichting waren gesteld, verliezen hun grondslag zodra de verplichting is voldaan.

- De prestatie is verricht op het moment van de executie. Vanaf dat moment loopt er over het voldane deel geen vertraging meer.

Grenzen van de regel

Het gaat om de verplichting die uit de titel blijkt, en niet om meer. Wordt slechts een deel afgedwongen, dan is ook slechts dat deel nagekomen; voor het restant blijft de schuldeiser schuldeiser. Ook zegt de bepaling niets over de gevolgen van het te laat presteren: dat de prestatie uiteindelijk gedwongen binnenkomt, wist niet uit dat zij op tijd had moeten komen. Vergoeding van de schade die dat oponthoud heeft veroorzaakt, kan de schuldeiser dus nog steeds vorderen. En de gelijkstelling maakt het resultaat niet onaantastbaar: valt de titel waarop de executie steunde alsnog weg, bijvoorbeeld doordat de uitspraak in een hogere instantie sneuvelt, dan ontbreekt achteraf de rechtsgrond en is het afgedwongene onverschuldigd verricht, zodat het kan worden teruggevorderd. Een gebrek in de onderliggende rechtshandeling doet dat op zichzelf niet: pas als die rechtshandeling daadwerkelijk wordt vernietigd, verdwijnt zij met terugwerkende kracht, en zolang de veroordeling overeind blijft, draagt die titel de prestatie.

Een voorbeeld

Een aannemer is veroordeeld om een bouwtekening af te geven. Hij weigert, waarna de deurwaarder de tekening op grond van het vonnis bij hem ophaalt. De opdrachtgever heeft daarmee gekregen waar hij recht op had, en de verplichting tot afgifte is voldaan. Heeft hij door het maandenlange wachten extra kosten gemaakt, dan gaat die aanspraak niet verloren doordat de tekening nu alsnog binnen is.

In de praktijk

Voor de schuldeiser is dit een geruststellend artikel: wat via de deurwaarder binnenkomt, is juridisch even goed als een vrijwillige betaling of levering. Hij hoeft dus niet te vrezen dat hij door de gedwongen weg te kiezen iets van zijn recht kwijtraakt.

Voor de schuldenaar betekent het dat tegenwerken uiteindelijk weinig oplevert. De prestatie komt er toch, alleen met kosten van executie erbij en zonder dat hij nog invloed heeft op de manier waarop het gebeurt.