Boek 3 Artikel 57 (3:57 BW)

Een rechtshandeling heeft soms pas het gevolg dat partijen willen als een ander er nog groen licht voor geeft: een overheidsorgaan dat een vergunning of goedkeuring moet verlenen, of iemand die zelf buiten de afspraak staat maar wel moet instemmen. Zolang die instemming uitblijft, blijft de situatie zweven. Dit artikel geeft ieder die daar rechtstreeks belang bij heeft een middel om die onzekerheid te beëindigen: hij kan de partijen aanzeggen dat zij de toestemming binnen een door hem gestelde redelijke termijn moeten binnenhalen.

Om welke toestemming het gaat

De wet noemt goedkeuring, machtiging en vergunning naast elkaar en vat ze samen als vormen van toestemming. Het gaat dus niet alleen om een handtekening van een particulier, maar ook om een besluit van een bestuursorgaan. Beslissend is dat degene die moet instemmen zelf geen partij is bij de rechtshandeling: hij koopt, verkoopt of zegt niet op, maar zonder zijn instemming treedt het beoogde gevolg niet in.

Wie kan aanzeggen, en aan wie

Alleen een onmiddellijk belanghebbende. Dat is iemand wiens eigen rechtspositie rechtstreeks afhangt van de vraag of deze rechtshandeling werkt, niet iemand die er slechts zijdelings hinder van ondervindt. De wet bepaalt dat de aanzegging wordt gericht aan hen die partij bij de rechtshandeling zijn geweest. De wettekst spreekt daarbij in het meervoud: zijn er meer partijen, dan gaat de aanzegging naar ieder van hen.

De termijn moet redelijk zijn

De aanzegging werkt alleen als daarin een termijn is genoemd, en die termijn moet redelijk zijn. Wat redelijk is, hangt af van wat er nog moet gebeuren: een handtekening van een familielid is sneller geregeld dan een vergunning waarvoor nog een procedure loopt. Een termijn die zo krap is dat de toestemming er onmogelijk op tijd kan zijn, mist zijn doel. Leg de aanzegging daarom schriftelijk vast, noem de rechtshandeling, noem welke toestemming ontbreekt, noem de datum waarop de termijn afloopt en vermeld uitdrukkelijk dat de handeling na die datum voor u zonder gevolg blijft. Zonder die laatste mededeling treedt het gevolg van dit artikel niet in.

Een voorbeeld. Een overeenkomst over de exploitatie van een terrein kan pas uitwerking krijgen als de gemeente daarvoor een vergunning verleent, en de partijen laten maandenlang na die aan te vragen. Iemand wiens eigen positie rechtstreeks afhangt van de vraag of die overeenkomst gaat werken, wil weten waar hij aan toe is. Hij zegt beide partijen schriftelijk aan dat de overeenkomst voor hem zonder gevolg blijft als de vergunning er niet binnen een redelijke, door hem genoemde termijn is. Zo dwingt hij een beslissing af in plaats van eindeloos te wachten.

Wat er gebeurt als de termijn verstrijkt

Blijft de toestemming binnen de gestelde termijn uit, dan blijft de rechtshandeling zonder gevolg tegenover degene die de aanzegging deed. Let op de beperkte reikwijdte van dat gevolg: de handeling wordt niet nietig en wordt ook niet vernietigd, en tussen de partijen onderling verandert er niets. Het effect geldt alleen ten aanzien van de belanghebbende die aanzegde. Wie stil blijft zitten, heeft niets aan de aanzegging van een ander en blijft dus zelf met de onzekerheid zitten.

In de praktijk

Wie afhankelijk is van een rechtshandeling die nog op instemming wacht, hoeft niet eindeloos af te wachten. Bewaar het verzendbewijs van de aanzegging, want u moet later kunnen aantonen wanneer de termijn is gaan lopen. Komt de toestemming alsnog binnen de termijn, dan werkt de handeling gewoon en is er niets aan de hand. Komt zij niet, dan kunt u uw eigen positie bepalen alsof de handeling er voor u niet is, terwijl de andere betrokkenen daar niet zonder meer aan gebonden zijn.