Boek 3 Artikel 198 (3:198 BW)

Wordt in een procedure een beroep gedaan op de vernietigbaarheid van een verdeling, dan hoeft de rechter niet te kiezen tussen alles of niets. Dit artikel geeft hem een tussenweg: op verlangen van een van de partijen kan hij de verdeling wijzigen in plaats van haar te vernietigen. Het gebrek wordt dan hersteld terwijl de verdeling als zodanig overeind blijft.

Wat wijzigen oplevert

Door de verdeling te wijzigen, richt de rechter zich op de scheefheid die door het gebrek is ontstaan. Hij kan bijvoorbeeld een bedrag toevoegen aan wat een benadeelde deelgenoot krijgt, of een goed anders toedelen, zodat het resultaat alsnog klopt.

Wie het kan vragen

De rechter doet dit op verlangen van een van de partijen. Hij gaat er dus niet uit zichzelf toe over. Zowel degene die vernietiging vordert als degene die zich daartegen verweert kan om wijziging vragen. In de praktijk is het vaak de aangesproken deelgenoot die liever een correctie ziet dan een volledige terugdraaiing.

Een verzoek dat concreet maakt welke post niet klopt, welk bedrag ontbreekt en hoe de verdeling er dan uit zou moeten zien, geeft de rechter iets om aan te toetsen. Bij een vaag verzoek blijft hij feitelijk aangewezen op de keuze tussen vernietigen of afwijzen.

Verhouding tot de andere regels

De wet zegt uitdrukkelijk dat deze mogelijkheid geldt onverminderd wat in de artikelen 3:53 en 3:54 BW is bepaald. Die bepalingen geven de rechter al ruimte om de gevolgen van een vernietiging te beperken en om een rechtshandeling te wijzigen in plaats van haar aan te tasten. Dit artikel bouwt daarop voort en maakt duidelijk dat die ruimte ook bij een verdeling bestaat.

Daarnaast bestaat de weg van artikel 3:197 BW: vullen de andere deelgenoten het tekort aan, dan vervalt de bevoegdheid tot vernietiging al voordat de rechter eraan te pas komt. Wijziging door de rechter komt dus aan de orde in de gevallen waarin partijen er zelf niet uitkomen. Omdat het artikel uitgaat van een beroep in rechte op vernietigbaarheid, veronderstelt het dat die vernietigbaarheid nog kan worden ingeroepen. De termijnen waarbinnen dat moet gebeuren, staan in andere bepalingen van deze afdeling.

Een voorbeeld. Twee erfgenamen verdeelden een nalatenschap waarbij een moeilijk te taxeren woning veel te laag is gewaardeerd. De benadeelde vordert vernietiging. De ander, die inmiddels in de woning woont en heeft verbouwd, vraagt om wijziging. De rechter kan de verdeling in stand laten en bepalen dat het verschil alsnog wordt betaald, eventueel in termijnen.

In de praktijk

Voor wie zich verweert tegen een vordering tot vernietiging biedt dit artikel de mogelijkheid het rekenkundige probleem te erkennen en een correctie te vragen, in plaats van alleen te betwisten dat het gebrek ernstig genoeg was.

Ook wie benadeeld is, kan om wijziging vragen, bijvoorbeeld subsidiair naast de vordering tot vernietiging en met een berekening erbij. De rechter heeft dan beide uitkomsten voor zich.