Boek 3 Artikel 16 (3:16 BW)

Dit artikel is de grondslag onder het hele stelsel van inschrijvingen. Het eerste lid bepaalt dat er openbare registers worden gehouden waarin feiten worden ingeschreven die van belang zijn voor de rechtstoestand van registergoederen. Daarmee bestaat er voor woningen, percelen en andere registergoederen een openbaar spoor waarin te vinden is wie rechthebbende is en wat er op het goed rust. Het tweede lid laat de uitwerking aan aparte wetgeving over.

Wat er wordt ingeschreven

Het gaat om feiten die de rechtstoestand van een registergoed raken. Denk aan de overdracht van een woning, de vestiging van een hypotheekrecht of een erfdienstbaarheid, en aan beslagen. Artikel 3:17 BW werkt uit welke feiten in deze registers kunnen worden ingeschreven; dit artikel zorgt er alleen voor dat de registers er zijn en dat zij openbaar zijn.

Openbaar, en waarom dat telt

• Iedereen kan raadplegen. Wie een goed wil kopen of er zekerheid op wil nemen, kan nagaan hoe het ervoor staat.
• Wat er staat, werkt tegen u. Een ingeschreven recht of beslag geldt ook tegen wie het niet heeft gezien maar het had kunnen zien.

- Wat er niet staat, biedt houvast. De registers zijn de plaats waar bescherming van verkrijgers op wordt gebouwd.

De uitwerking staat elders

Het tweede lid somt op wat bij de wet wordt geregeld: welke registers er zijn, waar en hoe een inschrijving kan worden verkregen, welke stukken aan de bewaarder moeten worden aangeboden en wat die stukken moeten inhouden, hoe de registers zijn ingericht, hoe de inschrijvingen plaatsvinden en hoe de registers kunnen worden geraadpleegd. Die uitwerking staat onder meer in de Kadasterwet.

Die keuze is verstandig. De inhoudelijke regel, namelijk dat de rechtstoestand van registergoederen kenbaar moet zijn, hoort in het wetboek; de administratieve inrichting kan meebewegen met de tijd zonder dat het burgerlijk recht telkens hoeft te worden aangepast.

Een voorbeeld. Een koper wil een huis kopen van iemand die zegt dat het onbelast is. In de registers blijkt een hypotheekrecht te staan en een beslag van een schuldeiser. Die feiten zijn ingeschreven en gelden dus ook tegenover de koper. Dankzij het openbare karakter komt hij daar vóór het tekenen achter, en kan hij eisen dat een en ander wordt doorgehaald voordat de levering plaatsvindt.

In de praktijk

Ga bij elke transactie met een registergoed uit van de registers en niet van wat de wederpartij vertelt. Raadpleeg ze zelf of laat dat doen, en doe dat kort voor het moment van levering.

Verandert er iets aan uw eigen positie, bijvoorbeeld omdat een hypotheek is afgelost, controleer dan of dat ook in de registers is verwerkt. Een recht dat is geëindigd, verdwijnt niet vanzelf uit de administratie, en zolang het er staat, roept het bij anderen vragen op.