Boek 3 Artikel 68 (3:68 BW)

Een gevolmachtigde moet de belangen van zijn volmachtgever behartigen. Dat botst als hij zelf aan de andere kant van de tafel gaat zitten en bijvoorbeeld het goed koopt dat hij namens de ander moest verkopen. Hij zou dan over de prijs onderhandelen met zichzelf. Dit artikel staat dat alleen toe wanneer over de inhoud van de handeling niets meer valt te kiezen, zodat strijd tussen beider belangen is uitgesloten.

De maatstaf

De eis is streng: de inhoud van de te verrichten rechtshandeling moet zo nauwkeurig vaststaan dat een belangenconflict onmogelijk is. Het gaat dus niet om de vraag of de gevolmachtigde eerlijk is geweest of een nette prijs heeft betaald, maar om de vraag of er nog ruimte was om te kiezen. Zolang die ruimte er is, kan hij niet als wederpartij optreden, hoe zuiver zijn bedoelingen ook zijn.

Wanneer staat de inhoud voldoende vast

Daarvan is sprake als alle bepalende punten al zijn vastgelegd: welk goed, welke prijs, welke voorwaarden, welk tijdstip. Is de prijs door de volmachtgever zelf bepaald of volgt zij uit een objectieve maatstaf waaraan niemand kan sleutelen, dan valt er niets meer te bevoordelen. Ontbreekt er nog een element dat de gevolmachtigde naar eigen inzicht mag invullen, dan is aan de eis niet voldaan.

Anders bepalen mag

De regel geldt tenzij anders is bepaald. De volmachtgever kan dus met open ogen toestaan dat zijn gevolmachtigde zelf koopt of verkoopt. Dat gebeurt in de praktijk regelmatig, bijvoorbeeld binnen een familie of tussen ondernemingen die met elkaar verweven zijn. Zo'n toestemming moet wel uit de volmacht of uit een andere afspraak blijken; stilzwijgen van de volmachtgever is niet genoeg.

Een voorbeeld. Iemand machtigt een bekende om zijn auto te verkopen en laat de prijs aan hem over. Die bekende koopt de auto vervolgens zelf voor een bedrag dat hij zelf heeft bedacht. Dat mag niet: hij bepaalde zowel wat hij vroeg als wat hij bood. Had de volmachtgever vooraf een vaste prijs genoemd en gezegd dat de gevolmachtigde ook zelf mocht kopen, dan was er geen bezwaar geweest.

Wat als het toch gebeurt

Handelt de gevolmachtigde in strijd met deze bepaling, dan heeft hij zijn bevoegdheid overschreden. De handeling treft de volmachtgever dan niet zonder meer; die kan zich erop beroepen dat hij niet gebonden is. Wil hij de transactie toch, dan kan hij haar alsnog bekrachtigen. Los daarvan kan de gevolmachtigde tekort zijn geschoten in de verhouding met zijn volmachtgever, wat een eigen aanspraak op schadevergoeding kan geven.

In de praktijk

Wilt u dat uw gevolmachtigde zelf mag kopen, leg dan vooraf de prijs of een objectieve maatstaf vast en schrijf de toestemming op. Wilt u dat juist niet, sluit het dan uitdrukkelijk uit. Voor een wederpartij die merkt dat aan beide zijden dezelfde persoon staat, is er reden voor extra oplettendheid: vraag naar de volmacht en naar de toestemming, want zonder die twee kan de transactie later onderuitgaan.