Boek 3 Artikel 224 (3:224 BW)

Een vruchtgebruik levert niet alleen genot op, maar ook kosten en plichten. Wie merkt dat de lasten zwaarder wegen dan de opbrengst, kan afstand van zijn recht doen. Dit artikel zorgt ervoor dat de eigenaar dat niet kan blokkeren: wil de vruchtgebruiker om die reden van zijn recht af, dan moet de hoofdgerechtigde daaraan meewerken. De kosten van die afstand komen wel voor rekening van de vruchtgebruiker zelf.

Waarom iemand van een vruchtgebruik af wil

Aan het genot van andermans goed hangt een rekening. De vruchtgebruiker draagt de gewone lasten, moet het goed onderhouden en behandelen zoals een zorgvuldig vruchtgebruiker dat doet, en moet het aan het eind weer ter beschikking stellen. Bij een verwaarloosd pand, een moeilijk verhuurbare woning of een onderneming die verlies draait, kan dat pakket meer kosten dan het oplevert. Voor die situatie geeft dit artikel de vruchtgebruiker de mogelijkheid zich van zijn recht te ontdoen, met medewerking van de hoofdgerechtigde.

Hoe de afstand verloopt

Een beperkt recht kan onder meer tenietgaan doordat de gerechtigde er afstand van doet. Dit artikel koppelt aan de wens van de vruchtgebruiker om dat te doen vanwege de lasten en verplichtingen een plicht voor de hoofdgerechtigde: hij moet aan de afstand meewerken. Rust het vruchtgebruik op een registergoed, dan wordt de afstand vastgelegd in een notariële akte, die in de openbare registers wordt ingeschreven. Met die inschrijving gaat het vruchtgebruik teniet.

De eigenaar moet meewerken

Zonder deze bepaling zou de hoofdgerechtigde de afstand kunnen tegenhouden om de vruchtgebruiker aan de lasten te houden. Dat mag niet. Zijn medewerking is een verplichting: hij moet meedoen aan wat er nodig is om het recht te laten eindigen. De wet stelt daarbij één voorwaarde aan de kant van de vruchtgebruiker: het moet gaan om afstand uit hoofde van de lasten en verplichtingen die aan het vruchtgebruik verbonden zijn.

Op kosten van de vruchtgebruiker

De medewerking kost de hoofdgerechtigde niets. De vruchtgebruiker die van zijn recht af wil, betaalt zelf wat het beëindigen kost: de akte, de inschrijving en wat daar verder bij hoort. Hij is degene die het initiatief neemt, en de wet legt de rekening daarom bij hem.

Een voorbeeld. Iemand krijgt bij testament het vruchtgebruik van een oud vakantiehuis. Het dak moet vervangen, de gemeentelijke lasten lopen door en verhuren lukt nauwelijks. Hij besluit het vruchtgebruik terug te geven aan de erfgenamen die eigenaar zijn. Die willen liever dat hij het pand blijft onderhouden en werken niet mee. Dat kunnen ze niet volhouden: hij mag afstand doen, betaalt de kosten van de notaris en de inschrijving, en vanaf dat moment komen de lasten weer bij de eigenaren te liggen.

Afstand, overdracht of einde van rechtswege

• Afstand doet het vruchtgebruik tenietgaan; het genot van het goed en de lasten die daarbij horen, komen weer bij de hoofdgerechtigde.
• Overdracht is iets anders: dan blijft het recht bestaan in handen van een ander, en blijft de oorspronkelijke vruchtgebruiker op grond van artikel 3:223 BW naast hem aansprakelijk.

- Einde van rechtswege treedt in als de termijn verstrijkt of de vruchtgebruiker overlijdt; daar is geen medewerking voor nodig.

In de praktijk

Na de afstand volgt nog de fase van artikel 3:225 BW: het goed moet weer ter beschikking van de hoofdgerechtigde worden gesteld. De staat waarin het goed wordt teruggegeven en de lasten die nog openstaan, zijn dan de punten waarover de vruchtgebruiker en de hoofdgerechtigde het eens moeten worden; een vastlegging daarvan bij de afstand maakt duidelijk wat is afgesproken.