- Eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten zijn overdraagbaar, tenzij de wet of de aard van het recht zich tegen een overdracht verzet.
- De overdraagbaarheid van vorderingsrechten kan ook door een beding tussen schuldeiser en schuldenaar worden uitgesloten.
- Uitsluiting van de overdraagbaarheid of verpandbaarheid is niet mogelijk als het een geldvordering op naam betreft die voortkomt uit de uitoefening van een beroep of bedrijf. Een beding tussen schuldeiser en schuldenaar dat ertoe strekt de overdraagbaarheid of verpandbaarheid van een dergelijke geldvordering geheel of gedeeltelijk uit te sluiten dan wel vervreemding of verpanding ervan tegen te gaan, is nietig.
- Het voorgaande lid is niet van toepassing op geldvorderingen: a. uit hoofde van een betaal- of spaarrekening; b. uit hoofde van een krediet- of geldleningsovereenkomst waarbij aan de kant van de kredietgever meerdere partijen betrokken zijn of zullen zijn; c. van of op een clearinginstelling, als bedoeld in artikel 1:1 van de Wet op het financieel toezicht, dan wel een centrale tegenpartij, een afwikkelende instantie, een verrekeningsinstituut of een centrale bank, als bedoeld in artikel 212a, onderdelen c, d, e en g van de Faillissementswet; d. die op grond van een overeenkomst als bedoeld in de artikelen 34, derde lid, 35, vijfde lid, of 35a, vierde lid, Invorderingswet 1990 zullen worden betaald op een bankrekening die wordt gehouden ten behoeve van de betaling van loonbelasting, omzetbelasting en sociale verzekeringspremies.
- Alle andere rechten zijn slechts overdraagbaar, wanneer de wet dit bepaalt.
←
Terug 3:82 · Afhankelijke rechten volgen het hoofdrecht
Verder 3:84 · De drie eisen voor een geldige overdracht
→
Boek 3 Artikel 83 (3:83 BW)
Welke rechten overdraagbaar zijn
Wettekst
Toelichting
Niet alles wat waarde heeft, kan van hand tot hand gaan. Dit artikel zegt welke rechten overdraagbaar zijn en wanneer partijen die overdraagbaarheid mogen uitsluiten. De hoofdregel is ruim: eigendom, beperkte rechten en vorderingsrechten kunnen worden overgedragen. Voor andere rechten geldt het omgekeerde: die zijn alleen overdraagbaar als de wet dat bepaalt.
De hoofdregel en twee remmen
Eigendom, beperkte rechten en vorderingen zijn overdraagbaar, tenzij de wet zich daartegen verzet of de aard van het recht dat doet. Dat laatste ziet op rechten die zo met een persoon verbonden zijn dat overdragen niet past. De wettelijke uitzonderingen staan verspreid door de wetgeving. Buiten deze drie categorieën is een recht alleen overdraagbaar voor zover de wet daarin voorziet.
Uitsluiten bij afspraak
Bij vorderingsrechten kunnen schuldeiser en schuldenaar afspreken dat de vordering niet wordt overgedragen. Hoe ver zo'n beding reikt, hangt af van de inhoud ervan en van de uitleg die daaraan moet worden gegeven. Maakt het de vordering als zodanig onoverdraagbaar, dan kan zij niet meer in andere handen komen. Verplicht het de schuldeiser enkel om niet over te dragen, dan blijft een overdracht in strijd daarmee geldig en schiet hij alleen tekort tegenover zijn schuldenaar. Voor die schuldenaar is zo'n afspraak aantrekkelijk, want hij houdt dezelfde wederpartij tegenover zich; voor de schuldeiser beperkt zij de ruimte om zijn vordering elders te gelde te maken.
Verbod bij zakelijke geldvorderingen
Op die vrijheid staat sinds enige tijd een belangrijke uitzondering. Gaat het om een geldvordering op naam die voortkomt uit de uitoefening van een beroep of bedrijf, dan kan de overdraagbaarheid of verpandbaarheid niet worden uitgesloten. Een beding dat dat toch probeert, of dat vervreemding of verpanding op een andere manier tegengaat, is nietig: het bestaat niet en heeft dus geen enkel gevolg. Zo houden ondernemers hun debiteuren beschikbaar als financieringsbron.
Waarop dat verbod niet ziet
Het vierde lid haalt enkele soorten vorderingen uit die regel. Het gaat onder meer om vorderingen uit een betaal- of spaarrekening, om vorderingen uit een krediet- of geldleningsovereenkomst waarbij aan de kant van de kredietgever meer partijen betrokken zijn of zullen zijn, om vorderingen van of op bepaalde instellingen uit het betalings- en effectenverkeer die in de Wet op het financieel toezicht en de Faillissementswet zijn omschreven, en om vorderingen die op grond van de Invorderingswet worden betaald op een rekening die is bestemd voor loonbelasting, omzetbelasting en sociale premies.
Een voorbeeld. Een installatiebedrijf wil zijn openstaande facturen verpanden aan de bank om werkkapitaal te krijgen. In de inkoopvoorwaarden van een grote opdrachtgever staat dat de vorderingen niet mogen worden verpand. Betreft het een geldvordering uit de uitoefening van het bedrijf, dan is dat beding nietig en kan de verpanding gewoon doorgaan. Ging het om een vordering uit een spaarrekening, dan ligt dat anders.
In de praktijk
Lees bij een financiering of een verkoop van vorderingen altijd de contracten van de onderliggende opdrachten: staat er een beding over overdracht of verpanding, en valt de vordering onder de uitzonderingen? Voor een schuldenaar die zo'n beding hanteert, is het goed te weten dat het bij zakelijke geldvorderingen geen effect heeft. Voor de schuldeiser die overdraagt geldt bovendien dat mededeling aan de schuldenaar van belang blijft voor de vraag aan wie er bevrijdend kan worden betaald.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat doet een contractueel verpandingsverbod?
Partijen waren overeengekomen dat de vordering niet mocht worden verpand, maar de schuldeiser verpandde haar toch. De Hoge Raad besliste dat zo'n beding niet leidt tot beschikkingsonbevoegdheid van de schuldeiser, maar tot niet-overdraagbaarheid van de vordering zelf. Daarmee is de verpanding ongeldig, en de bepalingen die een verkrijger te goeder trouw beschermen tegen beschikkingsonbevoegdheid bieden geen uitkomst. Het arrest maakt duidelijk dat een beding als bedoeld in art. 3:83 lid 2 BW goederenrechtelijk doorwerkt en niet met derdenbescherming kan worden gerepareerd.
-
Kan beslag worden gelegd op kredietruimte?
Een schuldeiser wilde beslag leggen op het nog niet benutte deel van een kredietfaciliteit die zijn schuldenaar bij een bank had. De Hoge Raad oordeelde dat de bevoegdheid om krediet af te roepen een wilsrecht is dat naar zijn aard niet kan worden overgedragen: door overdracht zou een rechtsbetrekking ontstaan tussen de bank en een derde op wie zij geen enkele zeggenschap heeft, terwijl juist de persoon van haar wederpartij voor de bank van groot belang is. Omdat het recht niet overdraagbaar is, is het ook niet vatbaar voor beslag en executie. Het arrest laat zien wanneer de aard van een recht aan overdracht in de weg staat.
-
Werkt een cessieverbod ook tegen derden?
In algemene inkoopvoorwaarden stond een verbod om vorderingen over te dragen; de vraag was of een toch verrichte cessie geldig was. Volgens de Hoge Raad moet zo'n beding naar objectieve maatstaven worden uitgelegd, en geldt als uitgangspunt dat het alleen verbintenisrechtelijke werking heeft. Alleen als uit de formulering blijkt dat goederenrechtelijke werking is beoogd, maakt het beding de vordering onoverdraagbaar; anders levert overdracht in strijd met het beding enkel wanprestatie op. Daarmee is de bewoording van het beding beslissend voor de vraag of art. 3:83 lid 2 BW in het spel is.
-
Mag een bank haar lening aan een niet-bank verkopen?
Op prejudiciele vragen moest de Hoge Raad beslissen of een bank een vordering uit geldlening op een client kan overdragen aan een partij zonder bankvergunning. Hij oordeelde dat de aard van zo'n vorderingsrecht zich niet tegen overdracht verzet: de prestatie van de leningnemer verandert niet door de wisseling van schuldeiser en de niet-bank kan dezelfde bevoegdheden uitoefenen. De leningnemer wordt beschermd via de inhoud van de overgedragen vordering, de verweermiddelen die hij houdt en de eisen van redelijkheid en billijkheid, die ook de niet-bank binden. De uitspraak vult de uitzondering 'de aard van het recht' in art. 3:83 lid 1 BW concreet in.
-
Zijn coronasteunvorderingen op de overheid overdraagbaar?
De vraag was of vorderingen op de overheid uit de coronasteunregelingen NOW en TVL konden worden overgedragen en dus verpand. De Hoge Raad overwoog dat vorderingsrechten naar hun aard onoverdraagbaar kunnen zijn als zij een persoonlijk karakter hebben, bijvoorbeeld wanneer de prestatie samenhangt met persoonlijke eigenschappen van de schuldeiser, maar dat er geen algemene regel is dat geldvorderingen op de overheid uit subsidieregelingen niet overdraagbaar zijn. Deze steunvorderingen hebben geen persoonlijk karakter, zodat hun aard zich niet tegen overdracht verzet. Het arrest scherpt de maatstaf van art. 3:83 lid 1 BW aan voor vorderingen op de overheid.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.