- Een stichting of vereniging met volledige rechtsbevoegdheid kan een rechtsvordering instellen die strekt tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen, voor zover zij deze belangen ingevolge haar statuten behartigt en deze belangen voldoende zijn gewaarborgd.
- De belangen van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt, zijn voldoende gewaarborgd, wanneer de rechtspersoon als bedoeld in lid 1, voldoende representatief is, gelet op de achterban en de omvang van de vertegenwoordigde vorderingen en beschikt over: a. een toezichthoudend orgaan; b. passende en doeltreffende mechanismen voor de deelname aan of vertegenwoordiging bij de besluitvorming van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt; c. voldoende middelen om de kosten voor het instellen van een rechtsvordering te dragen, waarbij de zeggenschap over de rechtsvordering in voldoende mate bij de rechtspersoon ligt; d. een algemeen toegankelijke internetpagina, waarop de volgende informatie beschikbaar is: 1°. de statuten van de rechtspersoon; 2°. de bestuursstructuur van de rechtspersoon; 3°. de laatst vastgestelde jaarlijkse verantwoording op hoofdlijnen van het toezichthoudend orgaan over het door haar uitgevoerde toezicht; 4°. het laatst vastgestelde bestuursverslag; 5°. de bezoldiging van bestuurders en de leden van het toezichthoudend orgaan; 6°. de doelstellingen en werkwijzen van de rechtspersoon; 7°. een overzicht van de stand van zaken in lopende procedures en de resultaten daarvan; 8°. indien een bijdrage wordt gevraagd van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt: inzicht in de berekening van deze bijdrage; 9°. een overzicht van de wijze waarop personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt zich kunnen aansluiten bij de rechtspersoon en de wijze waarop zij deze aansluiting kunnen beëindigen; e. voldoende ervaring en deskundigheid ten aanzien van het instellen en voeren van de rechtsvordering; f. een financiering van de rechtsvordering die niet afkomstig is van een financier die een concurrent is van degene tegen wie de rechtsvordering zich richt of van een financier die afhankelijk is van degene tegen wie de rechtsvordering zich richt, indien het gaat om een rechtsvordering ter bescherming van een belang als bedoeld in artikel 2, eerste lid, van Richtlijn (EU) 2020/1828 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 betreffende representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten en tot intrekking van Richtlijn 2009/22/EG (PbEU 2020, L 409).
- Een rechtspersoon als bedoeld in lid 1 is slechts ontvankelijk indien: a. de bestuurders betrokken bij de oprichting van de rechtspersoon, en hun opvolgers, geen rechtstreeks of middellijk winstoogmerk hebben, dat via de rechtspersoon wordt gerealiseerd; b. de rechtsvordering een voldoende nauwe band met de Nederlandse rechtssfeer heeft. Van een voldoende nauwe band met de Nederlandse rechtssfeer is sprake, wanneer: 1°. de rechtspersoon genoegzaam aannemelijk maakt dat het merendeel van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt, zijn gewone verblijfplaats in Nederland heeft; of 2°. degene tegen wie de rechtsvordering zich richt, woonplaats in Nederland heeft en bijkomende omstandigheden wijzen op voldoende verbondenheid met de Nederlandse rechtssfeer; of 3°. de gebeurtenis of de gebeurtenissen waarop de rechtsvordering betrekking heeft, in Nederland heeft of hebben plaatsgevonden; c. de rechtspersoon in de gegeven omstandigheden voldoende heeft getracht het gevorderde door het voeren van overleg met de verweerder te bereiken. Een termijn van twee weken na de ontvangst door de verweerder van een verzoek tot overleg onder vermelding van het gevorderde, is daarvoor in elk geval voldoende.
- Een rechtsvordering als bedoeld in lid 1 kan strekken tot veroordeling van de verweerder tot het openbaar maken of laten openbaar maken van de uitspraak, zulks op een door de rechter te bepalen wijze en op kosten van de door de rechter aan te geven partij of partijen.
- Een rechtspersoon als bedoeld in lid 1 stelt een bestuursverslag en een jaarrekening op overeenkomstig het bepaalde voor verenigingen en stichtingen in respectievelijk de artikelen 49 en 300 en in Titel 9 van Boek 2. Onverminderd het in titel 9 bepaalde, wordt het bestuursverslag binnen acht dagen na vaststelling op de algemene toegankelijke internetpagina van de rechtspersoon gepubliceerd.
- De rechter kan een rechtspersoon als bedoeld in lid 1, ontvankelijk verklaren, zonder dat aan de vereisten van lid 2, onderdelen a tot en met e, en lid 5 behoeft te zijn voldaan, wanneer de rechtsvordering wordt ingesteld met een ideëel doel en een zeer beperkt financieel belang of wanneer de aard van de vordering van de rechtspersoon als bedoeld in lid 1 of van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt, daartoe aanleiding geeft. Bij toepassing van dit lid kan de rechtsvordering niet strekken tot schadevergoeding in geld. Voor de toepassing van dit lid op een rechtsvordering ter bescherming van een belang als bedoeld in artikel 2, eerste lid, van Richtlijn (EU) 2020/1828 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 betreffende representatieve vorderingen ter bescherming van de collectieve belangen van consumenten en tot intrekking van Richtlijn 2009/22/EG (PbEU 2020, L 409), moet wel zijn voldaan aan de vereisten van lid 2, onderdelen c en d, aanhef en onder 7° en 8°.
- Er is een centraal register voor collectieve vorderingen als bedoeld in dit artikel. Dit register wordt gehouden door een bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen instantie.
←
Terug 3:305 · Dezelfde bevoegdheden voor arbiters als voor de rechter
Verder 3:305b · Collectieve actie door een publiekrechtelijke rechtspersoon
→
Boek 3 Artikel 305a (3:305a BW)
De collectieve actie van een stichting of vereniging
Wettekst
Toelichting
Wanneer veel mensen door hetzelfde handelen zijn geraakt, is het onpraktisch als ieder van hen apart moet procederen. Dit artikel maakt het mogelijk dat een stichting of vereniging met volledige rechtsbevoegdheid dat voor hen doet. Zij kan een rechtsvordering instellen die strekt tot bescherming van gelijksoortige belangen van andere personen, mits zij die belangen volgens haar statuten behartigt en die belangen bij haar voldoende gewaarborgd zijn. Behartigen is meer dan een doelomschrijving op papier: de organisatie moet zich op dat terrein ook werkelijk inzetten. Aan het waarborgen stelt de wet bovendien zware eisen.
De belangen van de betrokkenen moeten zich lenen voor bundeling. Dat is het geval als over de kernvragen in één keer kan worden geoordeeld, zonder dat de situatie van iedere betrokkene apart moet worden uitgezocht.
Wanneer de belangen voldoende gewaarborgd zijn
De organisatie moet voldoende representatief zijn, gelet op de achterban en op de omvang van de vorderingen die zij vertegenwoordigt. Zij moet een toezichthoudend orgaan hebben en passende manieren waarop de betrokkenen bij de besluitvorming worden betrokken. Verder moet zij genoeg middelen hebben om de kosten van de procedure te dragen, met voldoende zeggenschap over de vordering bij haarzelf, en moet zij ervaring en deskundigheid hebben om zo'n zaak te voeren.
Verder moet zij een openbare internetpagina hebben met onder meer haar statuten, haar bestuursstructuur, de verantwoording van het toezichthoudend orgaan, het bestuursverslag, de bezoldiging van bestuurders en toezichthouders, haar doelstellingen, de stand van zaken in lopende procedures, de berekening van een eventuele bijdrage van betrokkenen en de manier waarop mensen zich kunnen aansluiten en weer afmelden. Gaat het om consumentenbelangen in de zin van de Europese richtlijn over representatieve vorderingen, dan mag de financiering niet komen van een concurrent van de wederpartij of van een financier die van die wederpartij afhankelijk is.
Eisen voor ontvankelijkheid
- Geen winstoogmerk van de oprichters. De bestuurders die bij de oprichting betrokken waren en hun opvolgers mogen via de rechtspersoon geen rechtstreeks of indirect winstoogmerk realiseren.
- Band met de Nederlandse rechtssfeer. Die is er als het merendeel van de betrokkenen hier zijn gewone verblijfplaats heeft, of als de wederpartij hier woonplaats heeft en er bijkomende omstandigheden zijn die op verbondenheid wijzen, of als de gebeurtenissen in Nederland hebben plaatsgevonden.
- Eerst overleg. De organisatie moet voldoende hebben geprobeerd het gevorderde in overleg met de verweerder te bereiken. Een termijn van twee weken na ontvangst van een verzoek tot overleg, met vermelding van wat wordt gevorderd, is in elk geval voldoende.
Openbaarmaking, verantwoording en register
De vordering kan ertoe strekken dat de verweerder de uitspraak openbaar maakt of laat maken, op een door de rechter te bepalen wijze en op kosten van de partij die de rechter aanwijst. De organisatie stelt verder een bestuursverslag en een jaarrekening op volgens de regels die voor verenigingen en stichtingen gelden in Boek 2, en publiceert het bestuursverslag binnen acht dagen na vaststelling op haar website. Voor collectieve vorderingen bestaat bovendien een centraal register, gehouden door een instantie die bij algemene maatregel van bestuur wordt aangewezen.
Een lichter regime voor ideële zaken
Voor vorderingen met een ideëel doel en een zeer beperkt financieel belang kan de rechter een organisatie ontvankelijk verklaren zonder dat aan alle waarborgen en verantwoordingseisen is voldaan; hetzelfde geldt wanneer de aard van de vordering daartoe aanleiding geeft. De prijs daarvan is dat zo'n vordering niet kan strekken tot schadevergoeding in geld. Gaat het om consumentenbelangen in de zin van de genoemde Europese richtlijn, dan moet de organisatie wel over voldoende middelen voor de procedure blijven beschikken, met voldoende zeggenschap over de vordering bij haarzelf, en moet zij op haar website inzicht geven in de stand en de resultaten van lopende procedures en in de berekening van een eventuele bijdrage van betrokkenen. De eis dat zij eerst overleg met de wederpartij zoekt, staat hier los van en geldt altijd.
In de praktijk
Voor gedupeerden betekent dit dat zij zich kunnen aansluiten bij een organisatie in plaats van zelf te procederen. Het loont wel om te kijken wie erachter zit en hoe de zaak wordt gefinancierd; die informatie moet openbaar zijn. Voor een onderneming die wordt aangesproken, is de eerste vraag juist of de organisatie aan de eisen van dit artikel voldoet.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat kan in een collectieve actie worden beoordeeld?
Bij de beursintroductie van een internetonderneming stonden in het prospectus en in openbare uitlatingen onjuiste en onvolledige mededelingen. Volgens vaste rechtspraak moet bij de vraag of zo'n mededeling misleidend is in de zin van artikel 6:194 BW worden uitgegaan van de vermoedelijke verwachting van een gemiddeld geinformeerde, omzichtige en oplettende gewone belegger; dat een mededeling onjuist of onvolledig is, is op zichzelf niet genoeg, zij moet voor de beslissing van die maatman van materieel belang zijn. De Hoge Raad besliste verder dat de benadeelde niet hoeft te bewijzen dat hij de mededeling zelf heeft gelezen, omdat de beinvloeding ook indirect kan zijn verlopen, en dat als uitgangspunt mag gelden dat het condicio sine qua non-verband tussen de misleiding en de beslissing aanwezig is. Voor dit artikel telt het arrest omdat het zowel de maatstaf voor misleiding als de bewijspositie van de benadeelde vastlegt.
-
Wanneer lenen belangen zich voor bundeling?
Een stichting kwam op tegen het zonder toestemming hergebruiken van woningadvertenties en werd door het hof niet-ontvankelijk verklaard omdat een deel van de betrokkenen het niet met de actie eens was. De Hoge Raad vernietigde dat oordeel: voor een collectieve actie is voldoende dat de belangen waarvoor wordt opgekomen zich lenen voor bundeling, en verzet van een deel van de betrokkenen staat daaraan niet in de weg. Wie niet gebonden wil zijn, wordt beschermd door de wettelijke uitzonderingsmogelijkheid, niet door een ontvankelijkheidsdrempel.
-
Van vertegenwoordiger naar claimstichting tijdens het geding
Een stichting trad eerst op als gevolmachtigde van individuele gedupeerden en wijzigde haar eis later zo dat zij als belangenbehartiger voor een groep optrad. De Hoge Raad oordeelde dat dit een verandering van hoedanigheid is, die in beginsel niet is toegestaan, maar dat daarvan onder bijzondere omstandigheden kan worden afgeweken: bijvoorbeeld als de wijziging in een vroeg stadium plaatsvindt, de wederpartij erop bedacht kon zijn en niet in haar verdediging wordt geschaad. Het arrest bepaalt daarmee de processuele ruimte om alsnog voor de collectieve weg te kiezen.
-
Onvoldoende belang als de eiser niet collectief mag procederen
Een stichting die voor een groep gedupeerden wilde opkomen, verzocht om een voorlopig getuigenverhoor. De Hoge Raad oordeelde dat zo'n verzoek wegens onvoldoende belang kan worden afgewezen wanneer onvoldoende aannemelijk is dat de verzoeker voldoet aan de eisen die de wet aan een collectieve rechtsvordering stelt. De belangeneis werkt dus door in de voorfase: wie de beoogde vordering niet zou kunnen instellen, heeft ook geen belang bij bewijsverzameling daarvoor.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.