Boek 3 Artikel 206 (3:206 BW)

De vruchtgebruiker krijgt de goederen van een ander onder zich en moet die aan het einde teruggeven. Om te voorkomen dat de hoofdgerechtigde dan met lege handen staat, verplicht dit artikel de vruchtgebruiker tot het stellen van zekerheid voor de nakoming van zijn verplichtingen. Op die verplichting bestaan twee uitzonderingen, en voor het geval van vrijstelling geeft de wet de hoofdgerechtigde een vervangend controlemiddel.

Waarvoor de zekerheid dient

De zekerheid ziet op de nakoming van de verplichtingen van de vruchtgebruiker tegenover de hoofdgerechtigde. Denk aan de plicht om de goederen als een zorgvuldig vruchtgebruiker te gebruiken, om ze niet te laten verwaarlozen, en om ze aan het einde terug te geven of te vergoeden wat ontbreekt.

De vorm van de zekerheid ligt niet vast. Het kan gaan om een bankgarantie, een borgstelling, een pandrecht of een gestort bedrag. Wat passend is, hangt af van de aard en de waarde van de goederen en van de duur van het vruchtgebruik. Bij een vruchtgebruik op verbruikbare zaken of op geld weegt de behoefte aan zekerheid zwaarder dan bij een woning die blijft staan.

Wanneer zekerheid niet hoeft

De wet noemt twee gevallen. Het eerste is dat de vruchtgebruiker van de verplichting is vrijgesteld. Dat gebeurt vaak bij de vestiging, bijvoorbeeld in een testament of in de akte, en het is bij vruchtgebruik binnen een gezin eerder regel dan uitzondering: van een langstlevende partner wordt zelden een bankgarantie verlangd.

Het tweede geval is dat de belangen van de hoofdgerechtigde al voldoende zijn beveiligd door de instelling van een bewind. Staat het vermogen onder bewind, dan houdt de bewindvoerder toezicht en is er geen aparte zekerheid nodig. De wet stapelt de waarborgen dus niet.

Het tonen van de zaken

Is de vruchtgebruiker vrijgesteld, dan staat de hoofdgerechtigde niet met lege handen. Het tweede lid geeft hem het recht jaarlijks te verlangen dat de aan het vruchtgebruik onderworpen zaken hem worden getoond. Zo kan hij zelf zien of de zaken er nog zijn en in welke staat zij verkeren.

Voor waardepapieren en gelden is een lichtere vorm toegestaan: behoudens bijzondere omstandigheden kan worden volstaan met een verklaring van een geregistreerde kredietinstelling. Dat is praktisch, want effecten en tegoeden bestaan tegenwoordig zelden uit stukken die men kan laten zien. Bij bijzondere omstandigheden kan de hoofdgerechtigde toch meer verlangen.

Een voorbeeld. Een langstlevende partner heeft het vruchtgebruik van de inboedel, een schilderijenverzameling en een effectenrekening, en is bij testament vrijgesteld van zekerheidstelling. De kinderen als hoofdgerechtigden kunnen jaarlijks vragen de schilderijen te mogen zien, en voor de effectenrekening kunnen zij genoegen nemen met een verklaring van de bank over de aanwezige stukken en tegoeden.

In de praktijk

Regel dit onderwerp bij de vestiging en laat het niet aan het toeval over. Wordt vrijstelling verleend, benoem dan hoe de controle wel plaatsvindt: wanneer wordt getoond, wie is daarbij aanwezig en hoe wordt het vastgelegd.

Voor de hoofdgerechtigde is de combinatie met artikel 3:205 BW het meest waardevol. De beschrijving aan het begin, de jaarlijkse opgave en het jaarlijks tonen van de zaken vormen samen een sluitend beeld, zodat aan het einde van het vruchtgebruik geen discussie ontstaat over wat er ooit was.